Na de ongevraagde kus van bondsvoorzitter Luis Rubiales aan voetbalster Jennifer Hermoso wordt in Spanje volop gesproken over genderongelijkheid. Dat terwijl 'pioniersland' Spanje de laatste jaren juist veel stappen heeft gezet op dit gebied. Hoe kan dat?

In Spanje is de laatste dagen veel te doen om het gedrag van Rubiales. De bondsvoorzitter zei zelf dat de kus die hij gaf na de door Spanje gewonnen WK-finale wederzijds was. Hij vond zichzelf slachtoffer van een "mediahetze" en "vals feminisme". Dat zorgde voor felle reacties, onder meer vanuit het vrouwenvoetbal zelf. Het ging niet meer alleen over de positie van het vrouwenvoetbal, maar ook over machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen in het algemeen.

Zo'n reactie is niet uniek voor Spanje, benadrukt Conny Roggeband. Zij is universitair hoofddocent politicologie, met een specialisatie in genderissues, aan de Universiteit van Amsterdam. "Wij hadden een tijd geleden ook grote zaken die voor publieke ophef zorgden. Internationaal is dit gaande na MeToo, waardoor mensen aangeven dit soort gedrag niet meer te tolereren."

Het is niet helemaal terecht dat mensen in deze situatie wijzen op een 'machocultuur' in Spanje, vindt Gijs Mulder. Hij werkt als universitair docent Spaanse taal en cultuur aan de Radboud Universiteit. "Het is een nogal plat clichébeeld dat Spanje een land van stierenvechters en macho's is. Ook in Nederland is seksueel ongewenst gedrag een actueel thema."

Spanje loopt voor, maar er is ook discussie

Wat wél uniek is, is dat Spanje vooroploopt als het gaat om gendergelijkheid en het reguleren van seksueel geweld. De experts wijzen onder meer op de minister voor Gelijkheid, het recent ingevoerde menstruatieverlof en de aangescherpte wetgeving rondom seksueel geweld: alleen 'ja' is nu écht ja.

Een pioniersland, zegt Roggeband, maar er is ook discussie over vooral de wetgeving rondom seksueel geweld. "Ook in Spanje zie je steeds meer verdeeldheid in de politiek. Vooral Vox en ander rechtse partijen hebben veel kritiek op de wetgeving. En ze ontkenden soms zelfs dat geweld iets met gendergelijkheid heeft te maken."

Het is typisch voor Spanje dat alles politiek wordt gemaakt, zegt Mulder. Spanjaarden kunnen bij wijze van spreken zelfs over het weer een politieke discussie voeren. "De progressieve regering heeft veel tot stand gebracht op het gebied van gendergelijkheid en er is nu van alles bij wet geregeld. Maar extreemrechts heeft daar fel oppositie tegen gevoerd."

'Verandering is bezig, maar kost tijd'

Ook valt op hoe zichtbaar de feministische beweging in Spanje is. "Onder meer met grote demonstraties", zegt Roggeband. "De vrouwenbeweging in Spanje beseft dat vrouwenrechten geen vanzelfsprekendheid zijn, maar constant verdedigd moeten worden."

Er vallen nog dingen te verbeteren. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat slachtoffers van seksueel geweld obstakels ervaren als ze naar de rechter willen stappen. Ook blijkt de politie niet altijd goed getraind om met deze zaken om te gaan. "Het laat zien dat mooie wetgeving niet alles oplost", zegt Roggeband. "Er moet echt sprake zijn van een diepere cultuurverandering. "Die verandering is bezig, maar kost tijd, benadrukt ze.

Mulder ziet de gebeurtenis na een paar stappen voorwaarts als één stap terug voor Spanje. Tegelijkertijd geeft de situatie iets anders aan: namelijk dat de stappen die de Spaanse regering op het gebied van gendergelijkheid heeft gezet, ook hun weg lijken te vinden naar de voetbalwereld en andere delen van de samenleving. "Een soort bewustwording van: kijk eens, het is écht belangrijk wat de regering de afgelopen jaren heeft gedaan."