Het Europees Hof van Justitie oordeelt maandag dat een omstreden hervorming van het Poolse rechtssysteem in strijd is met Europees recht. Het zou zelfs een achteruitgang van de rechtsstaat zijn.

Het gaat om hervormingen die Polen in 2019 doorvoerde. Volgens de Europese Commissie zijn die een bedreiging voor de onafhankelijkheid van Poolse rechters. Rechterlijke onafhankelijkheid is een van belangrijkste eisen die de EU aan de lidstaten stelt.

Het Hof vindt dat Polen het recht op privacy van rechters schendt door informatie over lidmaatschap van verenigingen, stichtingen of politieke partijen online te publiceren. Volgens het Hof kan die informatie gebruikt worden om rechters te beïnvloeden.

De Europese Commissie spande in april 2021 een zaak bij het Europees Hof in Luxemburg aan. Eerder drong het dagelijks bestuur van de EU al aan op herziening van de hervormingen. Maar Warschau gaf geen gehoor, waarna de Commissie naar het Hof stapte.

Het Hof beval de Poolse regering om de hervormingen te bevriezen tot er een uitspraak kwam. Toen dit werd geweigerd, legde het Hof eind 2021 een dwangsom van 1 miljoen euro op voor elke dag dat het land bleef weigeren.

Honderden miljoenen aan dwangsommen

Eerder dit jaar werd de dwangsom gehalveerd, omdat de regering een aantal wetsaanpassingen had doorgevoerd waarmee het deels gehoor gaf aan de eisen van de Commissie. In totaal raakte Warschau al 563 miljoen euro aan dwangsommen kwijt. Het geld werd door de Commissie op subsidies aan Polen ingehouden. De tijdelijke boetes lopen maandag af. Voor nieuwe dwangsommen zou weer een nieuwe procedure moeten worden ingesteld.

Polen ligt al lange tijd overhoop met Brussel over de onafhankelijkheid van rechters en de staat van de rechtsstaat. De Commissie heeft het land al diverse keren voor de rechter gesleept vanwege schendingen van EU-recht waardoor de rechtsstaat in Polen niet gegarandeerd kan worden.

Daarnaast liggen Brussel en Warschau overhoop over de vraag of Europees recht voorrang heeft op Pools recht. Volgens de Europese verdragen heeft de EU op een aantal juridische thema's een primaat (recht om wetgeving te maken), maar een Pools Constitutioneel Hof vond dat het Poolse recht boven EU-wetgeving staat. In februari daagde de Europese Commissie het land voor de rechter om deze kwestie te beslechten.