Turkije stemt vandaag voor een nieuw parlement en een nieuwe president. De zittende president Recep Tayyip Erdogan krijgt volgens peilingen de lastigste verkiezingen in jaren voor zijn kiezen. Ook zijn partij (de AKP) moet alles op alles zetten om de meerderheid in het parlement te behouden. Dit kun je tijdens verkiezingsdag verwachten.

De bijna 192.000 stembussen op de Turkse stemlocaties gingen om 8.00 uur lokale tijd open. In ieder stemlokaal zit een verkiezingsraad. Die bestaat uit vertegenwoordigers van de vijf grote partijen en een gewone burger. Het hoofd van de raad is een door de regering benoemde ambtenaar. Kleinere partijen kunnen ook iemand sturen voor het observeren, maar die hebben geen officiële rol.

Dit jaar brengen bijna 60,7 miljoen kiezers in het land hun stem uit. In de afgelopen dagen deden zo'n 1,8 miljoen Turken in het buitenland dat ook al.

Stemmen kan tot 17.00 uur, waarna het tellen begint. Ergens tussen 19.00 en 21.00 zullen de eerste resultaten binnenstromen, want dankzij tienduizenden vrijwilligers gaat het tellen van de stemmen vaak erg vlot in Turkije. Later op de avond zal er daardoor ook een beeld zijn van de uitslag.

Mede doordat Erdogan en zijn belangrijkste uitdager Kemal Kiliçdaroglu in een nek-aan-nek-race zitten, is de verwachte opkomst hoog. Turken gaan sowieso trouw naar de stembus: in 2018 was de opkomst 86 procent. De opkomst van kiezers in het buitenland blijft vaak wat achter, maar lag met 53,2 procent alvast flink hoger dan vijf jaar eerder (50,1 procent).

Einde van Erdogan niet ondenkbaar

Hoewel we later vanavond waarschijnlijk al een uitslag hebben, worden de definitieve resultaten vastgesteld op 19 mei. Drie dagen later is de eerste zitting van het nieuwe parlement. Als de presidentsverkiezingen in de eerste ronde beslist worden, wordt op 22 mei ook de nieuwe president ingezworen. Voorlopig wijzen peilingen erop dat er een tweede ronde nodig is. Die is op 28 mei.

De AKP van Erdogan ligt op koers om de grootste partij in het parlement te blijven. Of de alliantie die de AKP aanvoert ook de meerderheid kan behouden, is onduidelijk. Mogelijk halen de oppositiepartijen samen juist meer zetels binnen.

Met deze stembusgang komt er misschien ook een einde aan twintig jaar Erdogan. In een aantal peilingen staat hij op achterstand. Hij werd in 2003 premier en in 2014 vervolgens president. Sowieso doet Erdogan naar eigen zeggen dit jaar voor de laatste keer mee aan de verkiezingen.

Zie ook |De aantrekkingskracht van Erdogan: 'Als ik verlies, verliezen jullie ook'

Einde van kandidatuur Ince zorgt voor opschudding

Doordat een presidentskandidaat meer dan 50 procent moet halen, hebben verschillende oppositiepartijen zich verenigd aan de zogeheten Tafel van Zes. Samen hebben ze één kandidaat: Kiliçdaroglu. Hij kan ook op steun rekenen van de Koerdisch georiënteerde Groenlinks-achtige partij (voorheen de HDP). Dat is de derde partij van het land op basis van zetelaantal.

Er doet nog een derde presidentskandidaat mee - Sinan Oğan - maar die strijdt om de kruimels. Een vierde kandidaat, Muharrem Ince, stapte donderdag uit de race. Het einde van zijn campagne betekent mogelijk goed nieuws voor Kiliçdaroglu. Ince is een oud-partijgenoot van Kiliçdaroglu en zijn achterban lijkt eerder geneigd de oppositiekandidaat te steunen dan Erdogan.

Verkiezingen in jubileumjaar extra bijzonder

Dat het zo spannend is, heeft alles te maken met de belangrijke keuze waar de Turkse kiezer voor staat: of doorgaan op de huidige weg met Erdogan als machtige President? Of kiezen voor verandering onder leiding van oppositiekandidaat Kiliçdaroglu?

Ten slotte hebben deze verkiezingen een grote symbolische waarde. Dat begint al bij de door Erdogan gekozen verkiezingsdatum van 14 mei. Op die dag in 1950 hield Turkije zijn eerste vrije verkiezingen.

Misschien nog wel symbolischer is dat Turkije onder aanvoering van de winnaar van deze verkiezingen aan een nieuwe eeuw begint. Dit jaar bestaat de republiek namelijk precies 100 jaar.