Vandaag precies vijf jaar geleden vond de dodelijkste massaschietpartij in de Amerikaanse geschiedenis plaats in Las Vegas. Lange tijd veranderde er weinig op het gebied van wapenwetgeving, maar nu lijkt het besef ingedaald dat er iets moet gebeuren om nog meer slachtoffers te voorkomen.

Het is iets na 22.00 uur op 1 oktober 2017 wanneer de 64-jarige Stephen Paddock het raam van zijn suite op de 32e verdieping van het Mandalay Bay Hotel in Las Vegas openschuift. Enkele tientallen meters onder hem is op dat moment het Route 91 Harvest-muziekfestival gaande.

Terwijl countryster Jason Aldean optreedt voor een uitzinnige menigte opent Paddock het vuur op de 22.000 mensen onder hem. 58 mensen vinden die avond de dood, 2 personen sterven later aan hun verwondingen. Honderden anderen raken gewond.

Verbod op 'bump stocks'

Heeft de schietpartij in Las Vegas iets veranderd in de wetgeving en het debat over wapens? Het antwoord laat zich misschien wel raden: haast niets. Al is het niet zo dat het helemaal niets heeft bijgedragen. Maar daarover verderop meer.

Net als met veel andere massaschietpartijen was er - zeker gezien dit 'recordaantal' slachtoffers - eerst een hoop verontwaardiging en roep om verandering. Maar tot daadkrachtige, concrete nieuwe wetten kwam het eigenlijk niet.

De schietpartij was overigens wel aanleiding voor de regering-Trump om zogeheten 'bump stocks' te verbieden. Dat zijn apparaten die semi-automatische wapens kunnen ombouwen tot verboden volautomatische wapens.

Dit federale verbod strandde in de nasleep van de schietpartij van Las Vegas, maar een nieuwe schietpartij op een middelbare school in Florida in 2018 was aanleiding om het verbod te heroverwegen. In het voorjaar van 2019 ging het verbod op bump stocks alsnog van kracht. Overigens hebben pro-wapengroepen het verbod massaal aangevochten, waardoor het Amerikaanse Hooggerechtshof zich mogelijk binnenkort over de rechtmatigheid van dat verbod moet gaan buigen.

Wapenbezit in de VS is óók heel logisch

In Europa wordt vaak met gefronste wenkbrauwen gekeken naar het eindeloze leed dat keer op keer door massaschietpartijen wordt veroorzaakt. Maar in de VS, een land met bijna 400 miljoen vuurwapens op een bevolking van 330 miljoen mensen, is wapenbezit op zich niets vreemds. Het is immers een grondrecht, legt Amerikadeskundige Koen Petersen uit.

Volgens Petersen is het in sommige opzichten ook heel logisch dat Amerikanen vuurwapens bij zich mogen dragen. "In afgelegen gebieden zijn de aanrijtijden van de politie enorm. Als er dan iemand met kwade bedoelingen voor je deur staat, moet je iets", legt hij uit.

De meningen van de Amerikanen zijn dan ook verdeeld over de wapenwetgeving. Ongeveer de helft van de Amerikanen wil strengere regels, 30 procent vindt de huidige wetgeving prima en 20 procent wil nog soepelere wetgeving, zegt Petersen. De meeste voorstanders van strengere wetgeving zijn Democraat, de meeste tegenstanders zijn Republikein.

Zie ook |Waarom er in de VS nog steeds geen strengere wapenwetten zijn

Polarisatie en wapenlobby staan nieuwe wetgeving in de weg

Het zijn dan ook vaak de Democraten die na een massaschietpartij het initiatief nemen voor strengere wetgeving. Maar dan begint eigenlijk vrijwel direct het politieke spelletje. Want strengere wapenwetgeving wordt door Republikeinen al snel geïnterpreteerd als een poging van Democraten om grondrechten af te pakken.

Voor de invoering van federale wetgeving over wapenbezit zijn zestig stemmen in de Senaat nodig. Dat betekent in de huidige samenstelling van de Senaat dat er nog altijd tien Republikeinen nodig zijn om strengere wapenwetgeving door te voeren.

En zelfs áls er al Republikeinen zijn die verandering willen, is er altijd nog de ongekende invloed van de wapenlobby (National Rifle Association, NRA) op de 'Grand Old Party'. "De Republikein die voor stemt, krijgt onmiddellijk in zijn thuisstaat bij de volgende verkiezingen een tegenkandidaat die is volgestopt met dollars van de NRA tegenover zich. Diegene heeft vrijwel altijd het nakijken", legt Petersen uit.

De emmer loopt toch over

Is er dan helemaal geen perspectief op verandering? Misschien toch wel. Massaschietpartijen komen nog altijd vaak voor en ze worden bovendien bloediger. Acht van de tien dodelijkste schietpartijen vonden plaats in de afgelopen tien jaar. De recentste daarvan was de massaschietpartij op een basisschool in Uvalde, Texas. Daarbij kwamen negentien kinderen om het leven.

Volgens Petersen hebben vooral schietpartijen met kwetsbare slachtoffers, zoals kinderen, impact op het publieke debat. Petersen: "Dat zag je in Florida (schietpartij op school in 2018, red.), dat zag je in Uvalde (schietpartij op basisschool in 2022, red.). En je zag het ook in Californië een jaar of twee geleden, toen er een schietpartij was op een tehuis voor geestelijk gehandicapten. Die incidenten hakken erin."

En dus druppelt de emmer langzaam maar zeker vol. Sterker nog, misschien was Uvalde wel de eerste druppel die de emmer een klein beetje deed overlopen. Deze zomer werd de eerste substantiële federale wapenbeheersingswet sinds de jaren negentig aangenomen. Die wet zorgt vooral voor een uitbreiding en verbetering van wat in de VS 'background checks' worden genoemd. Die checks moeten voorkomen dat zomaar iedereen een vuurwapen kan kopen.

En welke rol speelde Las Vegas dan? Petersen: "De schietpartij in Uvalde, waar kleine kinderen bij omkwamen, is de druppel die de emmer deed vollopen. Maar die emmer was vol door eerdere schietpartijen die daar al inzaten. Zo ook die in Las Vegas."