Rutte slaat andere toon aan over slavernijverleden: toch niet zo 'lang geleden'
Door Afran Groenewoud13 sep 2022 om 18:00
Premier Mark Rutte zei in september 2021 nog dat het slavernijverleden zo lang geleden was dat hij persoonlijk worstelde met excuses maken. Maar vandaag, een jaar later, meldde hij tijdens zijn bezoek aan Suriname dat die periode helemaal niet zo lang geleden is.
"Tussen ons in het heden en dat moment zitten welbeschouwd niet meer dan enkele generaties", zei Rutte tegen het Surinaamse parlement. De premier heeft er groot begrip voor dat de nazaten van tot slaaf gemaakten, contractarbeiders en de oorspronkelijke bewoners van Suriname het slavernijverleden ervaren als "levende geschiedenis".
De premier zei in zijn toespraak bovendien dat er erkenning van het leed van tot slaaf gemaakten moet komen. Hetzelfde geldt volgens het kabinet voor de erkenning dat het slavernijverleden doorwerkt in het heden. "Want erkenning is het begin van heling."
De uitspraak is opmerkelijk, want in 2020 zei Rutte dat excuses voor het slavernijverleden zouden leiden tot een tweedeling in de Nederlandse samenleving. Hij was daarom toen geen voorstander van het aanbieden van excuses namens de Staat.
Een jaar later zei de premier in een debat met toenmalig Kamerlid Rob Jetten (D66) dat hij persoonlijk nog worstelde met het aanbieden van excuses voor de Nederlandse wandaden rond slavernij. "Het slavernijverleden is zo verschrikkelijk, maar is ook zo lang geleden dat ik het moeilijk vind om daar zomaar 'ja' op te zeggen", waren toen de woorden van Rutte.
Excuses voor Nederlands slavernijverleden komen steeds dichterbij
Het kabinet was er in 2020 geen voorstander van om excuses aan te bieden voor het Nederlandse slavernijverleden. Die zouden leiden tot polarisatie in de samenleving, zei Rutte toen.
Sinds 2021 hebben Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, banken en de provincie Noord-Holland excuses aangeboden voor de slavernij.
Tijdens de nationale herdenking van de slavernij in 2022 zei minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming): "2023 zal het jaar zijn waarin we de verandering waar we zo lang mee bezig zijn duurzaam gaan verankeren."
Weerwind beloofde ook dat het kabinet nog voor 2023 met een reactie komt op het rapport Ketenen van het Verleden. Daarin roept het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden de Nederlandse Staat ertoe op excuses aan te bieden voor zijn Nederlandse slavernijverleden.
In zijn toespraak voor het Surinaamse parlement herhaalde Rutte een eerdere uitspraak van minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming). Die zei in juli tijdens de Nationale Herdenking van het slavernijverleden in Amsterdam dat 2023 in het teken moet staan van erkenning van het leed van de slavernij.
In 2023 is het precies 150 jaar geleden dat de tot slaaf gemaakte inwoners van de voormalige Nederlandse kolonie echt vrij waren. Nederland had die vrijheid via zogenoemd staatstoezicht tien jaar weten te rekken tot 1873.
Rutte voert tijdens zijn werkbezoek aan Suriname gesprekken met instanties die zich bezighouden met het slavernijverleden, ter voorbereiding op het eventueel aanbieden van excuses namens de Staat.
Ook aandacht voor de 'vervangers' van tot slaaf gemaakten
Ook schonk de premier vandaag aandacht aan de oorspronkelijke bewoners van Suriname en de contractarbeiders uit onder meer China, Indonesië, India en Pakistan. Nederland liet die vanaf 1858 per boot overkomen.
Ons land zag het einde van de slavernij aankomen. Het zware werk op de plantages zou op termijn niet meer gratis door tot slaaf gemaakten worden uitgevoerd.
Na aankomst werden de contractarbeiders uitgebuit, mishandeld en (racistisch) vernederd op de Surinaamse plantages. Duizenden van hen kwamen om tijdens de periode die duurde tot 1930.
