Het is vandaag precies een jaar geleden dat de Afghaanse hoofdstad Kaboel opnieuw in handen kwam van de Taliban. De jihadisten voltooiden daarmee hun razendsnelle opmars en maken sindsdien de dienst uit in Afghanistan. Ze beloofden het dit keer anders aan te pakken. Maar van die belofte is in het eerste jaar na de machtsovername bar weinig terechtgekomen.

Nadat ze vorig jaar opnieuw aan de macht waren gekomen, beloofden de Taliban een hoop verbeteringen ten opzichte van hun schrikbewind tussen 1996 en 2001. Zo zeiden ze dat meisjes naar school mogen. Vrouwenrechten en de persvrijheid zouden gerespecteerd worden. En wraakacties tegen kritische burgers of Afghanen die de westerse troepen hadden geholpen, zouden uitblijven.

Experts noemden de beloftes van de Taliban vorig jaar al ongeloofwaardig. Een jaar later is bij elke belofte bewijs te vinden dat het bij mooie woorden is gebleven.

Meisjes mochten in eerste instantie naar scholen en universiteiten, maar dienden gescheiden te zitten van jongens. Later werden ze langzaam maar zeker uitgesloten van onderwijsinstellingen. Er kwamen scholen speciaal voor meisjes, maar die zijn bijna meteen gesloten. In provincies als Kandahar, Helmand, Ghazni en Zabul krijgen vrouwen inmiddels in het geheim onderwijs van vrijwilligers.

Afghaanse meisjes krijgen in het geheim les van vrijwilligers.

Afghaanse meisjes krijgen in het geheim les van vrijwilligers.
Afghaanse meisjes krijgen in het geheim les van vrijwilligers.
Foto: Getty Images

Vrouwen, journalisten en demonstranten zwaar onderdrukt

Ook volwassen vrouwen worden onderdrukt. Dat gebeurt op een manier die nauwelijks verschilt van hun behandeling tijdens de eerste machtsperiode van de Taliban. Zo mochten vrouwelijke ambtenaren een maand na de machtsovername in 2021 alleen nog maar wc's schoonmaken. Verder moeten ze thuisblijven. Sinds mei moeten alle Afghaanse vrouwen in het openbaar weer een boerka dragen.

De Taliban vonden het "nodig dat vrouwen een tijdje niet werken". Dat 'tijdje' duurt inmiddels al bijna een jaar en zicht op verbetering is er niet. "Dagelijkse activiteiten, zoals naar school gaan, werken en het huis verlaten, worden gecontroleerd en flink ingeperkt", schreef Amnesty International twee weken geleden nog in een rapport.

De Taliban vervolgen kritische journalisten en mensen die tegen het regime protesteren. Zo slaan ze bijna alle demonstraties uiteen. Regelmatig worden critici zonder zicht op een eerlijk proces vastgehouden en vermoord. Volgens de Verenigde Naties zijn sinds de machtswisseling honderden burgers omgebracht.

Wat nu voor de Afghaanse vrouwen? 'Er zijn zorgelijke ontwikkelingen'
179
Wat nu voor de Afghaanse vrouwen? 'Er zijn zorgelijke ontwikkelingen'

Taliban internationaal door niemand erkend

Na hun machtsovername vorig jaar riepen de Taliban het Islamitische Emiraat Afghanistan uit. Een jaar later worden de jihadisten door geen enkel land ter wereld officieel erkend als de machtshebbers in Afghanistan. Begin juli riepen ze op tot de internationale erkenning van hun regering. De Taliban deden daarbij nadrukkelijk een beroep op andere islamitische landen. Tegelijkertijd riepen ze hun buurlanden op zich niet met Afghanistan te bemoeien.

Onderhandelingen in Oslo tussen het Westen en de Taliban liepen begin dit jaar op niets uit. De Taliban weigeren te voldoen aan de voorwaarden die het Westen stelt, zoals eerdere beloftes nakomen. Daardoor is Afghanistan nog altijd geïsoleerd van de rest van de wereld. En als gevolg daarvan is de Afghaanse economie nog verder ingestort. De buitenlandse tegoeden van de Taliban zijn bevroren. Daardoor lopen de jihadisten miljarden mis.

Organisaties als de VN en het Rode Kruis doen ondertussen wat ze kunnen. Volgens de VN hebben bijna 25 miljoen mensen in Afghanistan direct hulp nodig om een humanitaire ramp te voorkomen. Dat komt neer op ruim 60 procent van de hele bevolking.

De economische gevolgen zijn voelbaar in het hele land. Al in januari waarschuwde de WHO dat de gezondheidszorg in Afghanistan op het punt stond om in te storten. Dat is nog niet gebeurd, maar alleen maar doordat veel artsen en verpleegkundigen onbetaald doorwerken. Bijna drie kwart van de bevolking kan voedsel en andere basisbehoeftes nu niet meer betalen. En kinderarbeid is in veel provincies meer regel dan uitzondering geworden.

Miljoenen Afghanen zijn afhankelijk van humanitaire hulp. Dit is extra lastig, omdat de hulpverlening grotendeels buiten de Taliban om moet gebeuren.

Miljoenen Afghanen zijn afhankelijk van humanitaire hulp. Dit is extra lastig, omdat de hulpverlening grotendeels buiten de Taliban om moet gebeuren.
Miljoenen Afghanen zijn afhankelijk van humanitaire hulp. Dit is extra lastig, omdat de hulpverlening grotendeels buiten de Taliban om moet gebeuren.
Foto: EPA

Al Qaeda-leider gedood in Kaboel

Vorige week wisten de Amerikanen de belangrijkste persoon van terreurgroep Al Qaeda te doden. Ayman Al Zawahiri is met een precisieaanval om het leven gebracht. Wat dit met Afghanistan en de Taliban te maken heeft? Het brein achter de aanslagen op 11 september 2001 bevond zich in Kaboel. Al Zawahiri werd gedood, terwijl hij op het balkon van zijn schuilplaats in de Afghaanse hoofdstad stond.

Volgens Amerikaanse inlichtingendienst zat de leider van Al Qaeda nog geen jaar in Kaboel. Hij is dus pas na de machtsovername door de Taliban naar de hoofdstad gekomen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat de terroristenleider dat zonder medeweten van de Taliban voor elkaar kon krijgen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken noemde Al Zawahiri's aanwezigheid een ernstige schending van de afspraken. Die strookt niet met de overeenkomst die de VS in 2020 met de Taliban sloot. In ruil voor de terugtrekking van de Amerikaanse troepen beloofden de Taliban terroristen geen onderdak en bescherming te bieden.

De Amerikaanse president Joe Biden zei niet van plan te zijn opnieuw troepen naar Afghanistan te sturen. Het is nog onduidelijk welke gevolgen de aanwezigheid van Al Zawahiri wel zal hebben. Maar de kans op samenwerking met het Westen is er voor de Taliban niet groter op geworden.