Het is nog nooit eerder vertoond: een huiszoeking bij een Amerikaanse oud-president. De inval van de FBI in de woning van Donald Trump op het golfresort Mar-a-Lago in Florida heeft gezorgd voor een politieke storm. Tegelijkertijd is er nog heel veel onduidelijk, zowel over de aanleiding voor de inval als over de mogelijke gevolgen. Wel kun je stellen dat die niet per se goed nieuws is voor de huidige president Joe Biden en de Democraten, analyseert NU.nl-buitenlandexpert Matthijs le Loux.

"Dit is een van de significantste, gevoeligste en politiek explosiefste acties die het Amerikaanse ministerie van Justitie en de FBI ooit hebben ondernomen", schreef journalist en historicus Garrett Graff op Twitter. "Een van het piepkleine aantal keren dat ze ooit een president hebben onderzocht."

Trump en zijn bondgenoten waren er als de kippen bij om de inval af te schilderen als een politieke wraakoefening door de regering-Biden. De oud-president omschreef de gebeurtenissen in een verklaring als een "aanval door radicaal-linkse Democraten, die wanhopig willen voorkomen dat ik me in 2024 verkiesbaar stel voor het presidentschap". Hij stelde dat die alleen kunnen plaatsvinden in "gebroken derdewereldlanden".

De fractievoorzitter van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden, Kevin McCarthy, schreef in een verklaring: "Ik heb genoeg gezien. Het ministerie van Justitie heeft een onacceptabele staat van gewapende politisering bereikt." Hij beloofde dat de Republikeinen onmiddellijk een onderzoek naar het optreden van justitie zullen instellen, als zij er in november in slagen de meerderheid in het Huis over te nemen van de Democraten.

Al op maandagavond verstuurden Republikeinse fondsenwervers de eerste e-mails waarin de FBI-inval werd gebruikt als aanleiding om kiezers om donaties te vragen. De Republikeinse claims dat hier sprake is van politieke oorlogsvoering zonder wettelijke gronden snijden echter niet veel hout, zeggen kenners.

Rechter keurt huiszoeking niet zomaar goed

Vooropgesteld: we weten nog heel veel niet over de inval in Mar-a-Lago. Wel is bekend dat die iets te maken heeft met een justitieel onderzoek naar Trumps omgang met vertrouwelijke documenten uit het Witte Huis. Het ministerie en de FBI hebben geen verdere details verstrekt. Ze zullen dat waarschijnlijk op korte termijn ook niet doen, aangezien het onderzoek nog loopt.

Gezien de politieke gevoeligheid kan het bijna niet anders dan dat er op het hoogste niveau is beslist over de inval. Waarschijnlijk hebben FBI-directeur Christopher Wray en justitieminister Merrick Garland hun goedkeuring moeten geven.

Daarnaast zal het verzoek om een huiszoekingsbevel zijn voorgelegd aan een federale rechter. De FBI zal die hebben moeten overtuigen van twee zaken: het is aannemelijk dat a) er een federaal misdrijf is gepleegd en b) dat bewijs daarvoor zich bevindt in Trumps woning in Florida.

Verschillende Amerikaanse kenners merken op dat de zaak er waarschijnlijk niet alleen om draait dat Trump geheime papieren mee naar huis heeft genomen. Voormalig federaal aanklager Renato Mariotti stelt dat het ministerie van Justitie zich normaal gesproken niet bezighoudt met fouten in de behandeling van vertrouwelijke documenten. Dat gebeurt alleen als de betreffende informatie opzettelijk wordt doorgespeeld aan derden.

Waarom de FBI-inval bij Donald Trump een 'politieke bom' is
178
Waarom de FBI-inval bij Donald Trump een 'politieke bom' is

Vlag kan nog niet uit in Witte Huis

Trump en zijn bondgenoten roepen dat president Biden de inval op poten heeft gezet om zijn toekomstige verkiezingsrivaal dwars te zitten. Die theorie sluit aan bij de gebruikelijke manier waarop ze de Democraten afschilderen: als een door en door corrupte club, die de verkiezingswinst in 2020 van Trump heeft gestolen. Maar er is genoeg reden om aan te nemen dat de FBI-actie tot weinig vreugde zal leiden bij Biden en de zijnen.

Hooggeplaatste Witte Huis-medewerkers zeiden tegen Amerikaanse media dat de president het nieuws over de inval in Florida maandag moest vernemen via Twitter.

De regering-Biden was net bezig met een zegerondje, nadat de Senaat zondag had ingestemd met een historische klimaat- en zorgwet ter waarde van 430 miljard dollar (420 miljard euro). Dat pakket vertegenwoordigt bijna een kwart van Bidens plannen voor binnenlands beleid.

Het kostte nogal wat moeite om alle Democraten mee te krijgen. Dat dit toch is gelukt, wordt gezien als een zeldzame overwinning voor de president. De wet heeft dan ook niet toevallig een naam gekregen die verwijst naar het probleem waar de Amerikaanse kiezer zich momenteel de meeste zorgen over maakt: de Inflation Reduction Act (wet ter vermindering van de inflatie). Door de politieke schokgolven na de FBI-inval kan die prestatie sneller van de voorpagina's verdwijnen dan Biden lief is.

Kiezer niet enthousiast over zowel Biden als Trump

Uit peilingen blijkt steevast dat Biden vreselijk impopulair is. Maar ze laten ook zien dat Trump het niet per se beter doet. Volgens recente onderzoeken door Yahoo News/YouGov en NYT/Siena College zou de oud-president het bij verkiezingen afleggen tegen de huidige (hoewel geen van beiden de kiezer heel enthousiast maakt). Biden lijkt zelf van mening dat hij het beter kan opnemen tegen Trump dan tegen een van zijn meer gepolijste politieke erfgenamen, zoals de Floridiaanse gouverneur Ron DeSantis.

Ook met de naderende tussentijdse verkiezingen in november in het achterhoofd zou de FBI-inval nadelig kunnen uitpakken voor de Democraten. Hun meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat staat op het spel.

Het is ook traditie dat de partij van de zittende president in het nadeel is, zelfs buiten Bidens huidige impopulariteit gerekend. De bewering van Trump en de Republikeinen dat de inval een schandalige politieke afrekening is, zou meer Republikeinse kiezers kunnen motiveren naar de stembus te gaan. (Zoals omgekeerd geldt voor het recente besluit van het Hooggerechtshof om het recht op abortus te schrappen.)

Luchtbeelden tonen politie bij villa van Trump in Florida
55
Luchtbeelden tonen politie bij villa van Trump in Florida

Politieke kloof wordt er niet minder diep op

De FBI-inval in Mar-a-Lago roept vooralsnog vooral veel vragen op. Het is aannemelijk dat justitie overtuigende redenen voor de huiszoeking moest aanleveren, maar daarmee is niet gezegd dat die tot een aanklacht tegen Trump zal leiden.

Als dat wel gebeurt, zal dat zijn verkiezingsdeelname in 2024 waarschijnlijk niet in de weg staan. Een obscure wet uit het Amerikaanse wetboek van strafrecht stelt dat misbruik van vertrouwelijke documenten kan worden bestraft met uitsluiting van federale ambten, zoals het presidentschap.

Maar dat is nog nooit in de praktijk gebracht. De meeste juridische experts zijn het erover eens dat alleen het Congres bevoegd is om zo'n uitsluiting op te leggen, bijvoorbeeld na een impeachmentproces.

Wat de mogelijke juridische gevolgen ook zijn, de reacties van Trump en de Republikeinen maken duidelijk dat de inval de verhoudingen in de VS verder op scherp zet. Het enige wat écht zeker is: de politieke verdeeldheid in dat land is zo diep, dat beide kampen zullen proberen de gebeurtenissen in hun eigen voordeel aan te wenden.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de nieuwe klimaat- en zorgwet een waarde van 430 miljoen euro had. Dat was een foutje: het gaat om 430 miljard dollar. We hebben het stuk daarom aangepast.