De Oekraïense regering is bezig met een charmeoffensief om Europese hoofdsteden te overtuigen dat het land kandidaat-lid van de Europese Unie moet worden. Emine Dzhaparova brengt daarom als speciaal gezant van president Volodymyr Zelensky bliksembezoeken aan verschillende hoofdsteden. "We snappen dat we moeten voldoen aan alle regels en dat er geen achterdeurtjes bestaan om snel volledig EU-lid te worden."

Afgelopen week was voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen opnieuw op bezoek in de Oekraïense hoofdstad Kyiv. Ze is een voorstander van een snelle toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie, liet ze meteen na de Russische inval op 24 februari weten.

Tijdens haar bezoek noemde ze Oekraïne een "solide parlementaire democratie". Vrijdag maakt de Commissie het standpunt over een mogelijk kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne bekend. Hierover spreken regeringsleiders verder tijdens de komende EU-top van 23 en 24 juni.

Dzhaparova reist deze week naar Italië, België, Luxemburg en Nederland om sceptische regeringsleiders, onder wie premier Mark Rutte, te overtuigen van de noodzaak om Oekraïne kandidaat-lid te maken. Rutte zei eind mei dat hij de kans klein acht dat Oekraïne snel kandidaat-lid wordt. Eerder vond hij - in tegenstelling tot Von der Leyen - dat Oekraïne "een heel grote afstand had van de Europese waarden als het ging om corruptie, persvrijheid en mensenrechten".

Zie ook |Von der Leyen reist weer af naar Oekraïne om te praten over toetreding tot EU

'We vechten voor de toekomst van Europa'

De Oekraïense gezant Dzhaparova liet haar gehoor bij instituut Clingendael dinsdagmiddag weten dat ze in Kyiv begrijpen dat een kandidaat-lidmaatschap pas een eerste stap is. Maar ook benadrukte ze dat de afgelopen jaren veel is bereikt als het gaat om de bestrijding van corruptie, het transparanter maken van het openbaar bestuur en andere hervormingen.

Voor haar land heeft een kandidaat-lidmaatschap vooral een symbolische betekenis, zo benadrukte ze. "We willen erkend worden als Europees land. We vechten voor de toekomst van Europa. Al sinds de annexatie van de Krim in 2014 zijn we in oorlog met Poetin, een man die niet zal stoppen. We vechten voor Europese waarden. 91 procent van de bevolking wil aansluiting bij de Europese Unie. We hopen op jullie steun."

Krim in 2014 ontvlucht met gezin, kat en een paar koffers

Dzhaparova is naast speciaal gezant ook viceminister van Buitenlandse Zaken. Binnen de Oekraïense regering is ze de hoogst geplaatste vertegenwoordiger van de Krim-Tataarse minderheid. Haar familie heeft de Russische terreur aan den lijve ondervonden, zo vertelde ze dinsdag.

Dzhaparova's grootmoeder werd in mei 1944 door de Sovjets afgevoerd in een veewagen naar elders in de Sovjet-Unie. Bijna 200.000 leden van de Krim-Tataarse bevolking is toen op orders van Jozef Stalin gedeporteerd. Het kwam neer op een etnische zuivering, waarbij duizenden Krim-Tataren het leven lieten. In hun plaats zijn Russen in de leeggekomen huizen gaan wonen. Zij noemen zich nu de rechtmatige inwoners van de Krim.

Haar grootmoeder overleefde, keerde terug en groeide op in de Krim, nu als lid van een minderheid. Maar het leed was niet voorbij. Toen de Russen in 2014 de Krim binnenvielen, moest Dzhaparova samen met haar kinderen, echtgenoot, de kat en een paar koffers vertrekken. "Ik dacht toen dat ons vertrek de grootste uitdaging van mijn leven was, nu weet ik dat we voor een nog grotere uitdaging staan."

Op 24 februari, de eerste dag van de oorlog zag ze vanuit haar kamer op het ministerie de bommen inslaan. Zij en haar ambtenaren hebben toen grote hoeveelheden vertrouwelijke documenten vernietigd om te voorkomen dat ze in Russische handen kwamen. Na twee weken in de schuilkelder vertrok ze met alleen een handtas naar het veilige westen van het land, waar de regering tijdelijk het kamp opsloeg. "Ik moest huilen toen ik twee weken later een tas met mijn eigen kleren kreeg. Het was de eerste keer dat ik emoties toonde.'

'Frustrerend dat politici blijven debatteren over hulp aan Oekraïne'

Volgens Dzhaparova zal Poetin niet stoppen en is hij erop uit de vernietiging van de internationale rechtsorde zoals die sinds de Tweede Wereldoorlog bestaat in Europa. "Wij betalen voor de Europese vrijheid met de levens van onze soldaten, daartoe zijn we bereid. Het enige wat we vragen zijn wapens en morele steun. Het is frustrerend te zien hoe politici in de hoofdsteden van welvarende Europese landen maar blijven debatteren over de vraag of ze wel of niet moeten helpen en of ze wel of niet wapens moeten leveren."