Het uitblijven van Nederlandse excuses aan de bevolking van Hawija voor een bombardement in 2015 draagt bij aan een "antiwesters sentiment", dat een "voedingsbodem kan vormen voor een volgende terreurorganisatie" in dat gebied. Vredesorganisatie PAX, de Universiteit Utrecht en de Iraakse niet-gouvernementele organisatie (ngo) Al-Ghad deden onderzoek in de stad en adviseren Nederland nu om zijn excuses aan te bieden.

De gevolgen van het Nederlandse bombardement op de Iraakse stad, waarbij een munitiefabriek werd geraakt en vele tientallen doden vielen, is besproken met onder meer 119 slachtoffers en 40 sleutelfiguren, onder wie de burgemeester van Hawija.

De aanval heeft zeven jaar na dato nog steeds een enorme impact, concluderen de onderzoekers. "De meeste van de geïnterviewden voelen zich in de steek gelaten door Nederland. Onder andere doordat het compensatiebedrag van 4,4 miljoen euro dat Nederland toezegde voor de wederopbouw, vooralsnog niet tot concrete wederopbouwactiviteiten heeft geleid die aansluiten bij de behoeften van slachtoffers", aldus de organisaties in een persbericht.

Aanval leidde tot meer dan 85 burgerslachtoffers

De onderzoekers concluderen dat de aanval, gericht tegen Islamitische Staat (IS), tot meer dan 85 dodelijke burgerslachtoffers en honderden ernstige verwondingen heeft geleid. De VS ging eerder uit van zeventig gedode burgers. De slachtoffers en sleutelfiguren rapporteerden schade aan twaalfhonderd bedrijven en winkels en zesduizend huizen.

Doordat IS nog twee jaar na de aanval aan de macht was, hadden mensen weinig tot geen toegang tot medische hulp, schoon water en elektriciteit en konden zij amper vluchten, aldus de onderzoekers. "Dit heeft langdurige effecten. Denk aan een handicap of een psychisch trauma, economische schade door het wegvallen van de kostwinner, ontheemding, een toename van kinderarbeid en slechte toegang tot scholing."

De onderzoekers raden Nederland niet alleen aan om zijn excuses aan te bieden, maar ook de schade van individuele burgers en de gemeenschap vergoeden. Daarnaast roepen ze op "lessen te trekken" als het gaat om "oorlogsvoering in bevolkte gebieden waar rebellen aan de macht zijn". Ze vinden dat hierover een politiek debat gevoerd moet worden.

Explosie was krachtiger dan vooraf ingeschat

De Nederlandse luchtaanval was onderdeel van de acties van een internationale coalitie, die werd geleid door de Verenigde Staten. In de munitieopslag van IS bleken meer explosieven opgeslagen dan verwacht. Daardoor was de explosie ook veel krachtiger dan vooraf ingeschat. Pas in 2020 kwam naar buiten dat er veel burgers waren omgekomen bij de actie met Nederlandse F-16's. Dat bracht toenmalig defensieminister Ank Bijleveld in de problemen.

Sinds 1 januari vorig jaar bekijkt een onafhankelijke onderzoekscommissie onder leiding van oud-minister Winnie Sorgdrager de wapeninzet in Hawija. Het onderzoek van Al-Ghad, PAX en de Universiteit Utrecht ging al eerder van start en de bevindingen zijn vanaf nu ook beschikbaar voor de commissie-Sorgdrager.