Het is inmiddels een maand geleden dat de Canadese truckersprotesten in Ottawa werden beëindigd. Ruim drie weken lang legde een 'vrijheidskonvooi' het centrum van de stad plat uit onvrede over de coronamaatregelen en met premier Justin Trudeau. Wat zijn de (politieke) gevolgen?

In het kort

Al in de eerste weken na het protest zijn veel van de coronamaatregelen opgeheven. Anders dan in Nederland worden veel van de regels in Canada op provinciaal niveau geregeld. De truckersprotesten hebben hierbij waarschijnlijk een rol gespeeld, zegt Daniel Béland, professor politieke wetenschappen aan de McGill Universiteit in Montreal.

"Het heeft provinciale leiders onder druk gezet om regels sneller te schrappen dan dat zij eigenlijk van plan waren onder normale omstandigheden. Al zullen de politici dat natuurlijk nooit openlijk toegeven."

Om een einde te maken aan de ontregeling van de binnenstad van Ottawa zette premier Trudeau een noodwet in die nog nooit eerder tegen betogers was gebruikt. Daarmee kregen de federale regering en politie uitgebreide bevoegdheden en werden ruim tweehonderd mensen opgepakt.

"De inzet van de Emergencies Act was controversieel, maar hij werd erg beperkt ingezet en maar voor negen dagen. Uiteindelijk was het niet zo dramatisch als wat sommige mensen hadden verwacht", legt Béland uit. "Maar het schept wel een precedent. En het roept de vraag op wat je in de toekomst bij zulke grote protesten moet doen, zeker met de opkomst van rechtse groeperingen."

Truckersprotesten gingen de wereld over

Want de aandacht voor die groepen is flink toegenomen door de truckersprotesten. Overal ter wereld, waaronder in Frankrijk en Nederland, ontstonden 'eigen truckerskonvooien' en het doorgaans rustige Ottawa was wereldnieuws. Er kwam ook kritiek op de organisatoren, omdat een aantal van hen banden heeft met rechtse en extreemrechtse groeperingen.

De organisatoren hebben de onvrede over de coronaregels en het daaropvolgende truckersprotest aangegrepen om meer steun te krijgen onder de bevolking voor hun ideeën. Béland: "Zij waren vóór de pandemie ook al tegen de regering van Justin Trudeau, zijn linkse beleid en zijn kijk op immigratie. De boosheid over de coronamaatregelen hebben ze gebruikt om meer mensen te mobiliseren."

In het begin kwam er felle kritiek op Trudeau. Hij weigerde met de demonstranten te praten, ontvluchtte met zijn gezin Ottawa en zou te weinig de regie hebben gepakt over de situatie. Toch lijken de gevolgen na een maand mee te vallen voor hem. Hij is niet afgetreden, zoals de demonstranten wilden, en deze week sloot hij zelfs een deal met de sociaaldemocratische partij waardoor hij tot 2025 premier kan blijven.

De vraag is of in Canada nu hetzelfde gaat gebeuren als met de opkomst van rechts-populistische partijen in Europa en met Trump in de Verenigde Staten.

Dat gooide opnieuw olie op het vuur bij een groot deel van de betogers van de truckersprotesten. Want hun boosheid is - ondanks het schrappen van de meeste coronaregels - niet weggenomen. En door de aandacht voor de truckersprotesten is ook de polarisatie aan het toenemen, zegt Béland.

Vóór nieuwe olie- en gaspijpleidingen

De polarisatie speelt zich ook af in de politiek, zoals bij de centrumrechtse Conservative Party, de grootste oppositiepartij van Canada. Daar is sinds de truckersprotesten een strijd losgebarsten over de toekomst van de partij. Begin februari werd de leider, Erin O'Toole, zelfs weggestemd, mede omdat hij volgens andere partijleden de truckersprotesten onvoldoende steunde.

De zeer conservatieve, 42-jarige Pierre Poilievre, die volgens Canadese media de steun heeft van extreemrechtse groepen, wordt als mogelijke opvolger genoemd. Hij is tegen de klimaatmaatregelen, voor de aanleg van nieuwe olie- en gaspijpleidingen, voor het afschaffen van subsidies voor nieuwskanalen en voor verruiming van de wapenwetgeving. En belangrijk: hij was één van de grootste supporters van de truckersprotesten. In de peilingen staat hij momenteel aan kop. Als Poilievre in september wint, kan dit betekenen dat de partij een draai naar rechts zal maken.

Béland: "De vraag is of in Canada dan hetzelfde gaat gebeuren als met de opkomst van rechts-populistische partijen in Europa en met Trump in de Verenigde Staten."