In de aanloop naar de Spelen is in China voor kritiek geen enkele ruimte. Een groot aantal critici is door de Chinese overheid opgepakt en vastgezet. "Het is wrang dat tijdens de opening van de Spelen over vrijheid en broederschap zal worden gesproken, terwijl in China mensenrechten worden geschonden", zegt China-expert Stijn Deklerck van Amnesty International.

De prominente Chinese mensenrechtenactivist Hu Jia liet half januari op Twitter weten dat critici van het regime in het hele land werden oproepen zich te melden en de opdracht kregen zich niet uit te spreken.

Hu werd vier keer in acht dagen bezocht door de Chinese politie, die hem ermee dreigde dat hij zijn moeder niet meer mag bezoeken als hij zich uitspreekt tijdens de Spelen, zo vertelde hij aan The New York Times.

Verschillende media melden dat de prominente mensenrechtenadvocaat Xie Jang een week geleden werd gearresteerd op beschuldiging van opruiing tegen de staat. Hij kwam op voor een lerares die gevangen zit en tegen haar wil is overgebracht naar een psychiatrische inrichting. Xie zette een filmpje online waarop hij te zien was voor de ingang van het plaatselijke politiebureau, met in zijn hand een poster waarop om haar vrijlating wordt gevraagd.

Op 12 januari werd ook de schrijver Yang Maodong gearresteerd, wegens ondermijning van de staatsmacht. Hij probeerde het afgelopen jaar tot twee keer toe naar de Verenigde Staten te gaan waar zijn vrouw verbleef, die aan kanker lijdt en afgelopen week is overleden.

Controle van Chinese staat nu heviger dan tijdens Spelen in 2008

Naast Yang en Xie zijn nog eens tientallen mensen gearresteerd de afgelopen weken. "Dit is wat er in China altijd gebeurt als er grote evenementen plaatsvinden, dus ik ben niet verbaasd", zegt China-expert Stijn Deklerck van Amnesty International tegen NU.nl.

"De vrijheid van meningsuiting wordt in China al jaren met voeten getreden. Het heeft iets wrangs dat tijdens de opening van de Spelen morgen vrijheid en broederschap zal worden benadrukt terwijl de mensenrechten door de Chinese overheid met voeten worden getreden. Ik hoop dat iedereen dat in zijn achterhoofd houdt die naar die opening gaat kijken."

Tijdens de Olympische Spelen van 2008 werden critici ook al het zwijgen opgelegd, maar de greep van de Chinese overheid op het publieke leven is volgens Deklerck nu heviger dan veertien jaar geleden. "Toen was er net wat meer vrijheid. We hebben nu minder zicht op wat er zich precies in China afspeelt dan destijds."

De Chinese overheid doet kritiek op de mensenrechtenschendingen in Xinjiang af als "een grote leugen" die is gefabriceerd door de Verenigde Staten en "ontkracht door de feiten", aldus een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken begin december. De Olympische Spelen moeten volgens de woordvoerder niet gebruikt worden als podium voor politiek theater" en "manipulatie".

Sporters gewaarschuwd: Handel niet tegen Olympische geest

De Chinese overheid heeft ook een expliciete waarschuwing gegeven aan de Olympische sporters. Atleten die "tegen de olympische geest" handelen of Chinese wet- en regelgeving overtreden, kunnen worden uitgesloten van de Spelen of niet nader omschreven "zekere straffen" tegemoetzien. Dit zei adjunct-directeur Yang Shu voor internationale relaties van het organiserend comité dat verantwoordelijk is voor de organisatie van de Spelen tijdens een persbijeenkomst.

Afgelopen week spraken 243 mensenrechtenorganisaties hun verontrusting uit over de Spelen terwijl op grote schaal mensenrechtenschendingen plaatsvinden.

"De grimmige realiteit van de gruweldaden van de Chinese regering en de voortdurende straffeloosheid zou het internationaal olympisch comité en sponsors ertoe moeten aanzetten zich af te vragen of deze Spelen de in ernstige misstanden in China niet legitimeren en laten voortduren", zegt Dolkun Isa, voorzitter van het World Uyghur Congress in de verklaring. "Niemand zou zulke Olympische Spelen moeten willen."

Waarom de Spelen weer naar het controversiële Peking gaan
120
Waarom de Spelen weer naar het controversiële Peking gaan