Een jaar geleden werd de Amerikaanse politiek opgeschud door de bestorming van het Capitool na een protestmars door aanhangers van verliezend presidentskandidaat Donald Trump. Na een stroeve start komt het strafrechtelijk onderzoek naar Trump en zijn medewerkers de laatste weken eindelijk op stoom, maar het valt te bezien of het zijn politieke rivalen veel zal opleveren.

Gebeurtenissen van 6 januari in het kort

  • Trump-aanhangers houden een protestmars, nadat hun kandidaat heeft geclaimd dat er verkiezingsfraude is gepleegd. Na een oproep van hem lopen de duizenden demonstranten naar het Capitool, waar op dat moment de verkiezingsuitslag wordt bevestigd.
  • Al snel lukt het de demonstranten binnen te dringen in het gebouw. De politie is totaal overrompeld.
  • Tijdens de bestorming komen vier mensen om het leven, onder wie een politieagent die bezwijkt aan een hartaanval en een demonstrant die door de politie wordt doodgeschoten. 138 agenten raken gewond. In de nasleep van het incident maken vier agenten een einde aan hun eigen leven.
  • In de dagen na de bestorming wordt in het Congres gepleit voor harde veroordeling van de verantwoordelijken. Ook door Republikeinen, maar die draaien al snel terug naar onvoorwaardelijke steun voor Trump. De oud-president bemoeilijkt het onderzoek naar de gebeurtenissen met lange juridische procedures.

Sinds 6 januari zijn meer dan zevenhonderd demonstranten gearresteerd en meer dan 150 veroordeeld. Tientallen van hen hebben ook hun straf al gehoord.

De vergrijpen waarvoor zij vervolgd en veroordeeld worden lopen uiteen. De hoogste straf die tot nu toe is uitgedeeld is een celstraf van vijf jaar en drie maanden voor een demonstrant die een houten plank en een brandblusser naar agenten gooide.

De vraag blijft wat de rol van Trump en zijn directe politieke kring was bij de rellen. De afgelopen maanden zijn zeker vijftig personen in de kring rondom de oud-president gedagvaard door de commissie van het Huis van Afgevaardigden, die onderzoek doet naar de rellen op 6 januari.

Zo is het afgelopen met de bekendste Capitool-bestormers
142
Zo is het afgelopen met de bekendste Capitool-bestormers

Republikeinse Partij was niet lang onder indruk van bestorming

Waar de rechtszaken tegen de demonstranten die het Capitool bestormden vrij snel van start gingen, loopt het onderzoek naar de betrokkenheid van Trump een stuk stroever.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door een parlementaire commissie. Vrij kort na 6 januari werd de commissie al geboycot door Kevin McCarthy, de leider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden, die kort na de bestorming nog zei dat Trump "verantwoordelijkheid droeg". Het onderzoek naar de bestorming is volgens hem een politieke oefening van de Democraten.

Uiteindelijk waren slechts twee Republikeinse congresleden bereid zich bij de zeven Democratische leden te voegen, tot woede van hun partijgenoten. Tot op de dag van vandaag ligt de Republikeinse Partij dwars bij het onderzoek naar de gebeurtenissen op 6 januari.

Trump gooit juridische barrières op

De commissieleden stuitten direct bij het begin van hun onderzoek op tegenwerking vanuit het Trump-kamp. De oud-president hield de vrijgave van belangrijke documenten van het Amerikaanse Nationaal Archief lange tijd tegen onder het mom van het executive privilege.

Dat is een omstreden recht in de Amerikaanse politiek, waarop een president en kabinetsleden zich kunnen beroepen als hen in een juridisch proces naar beraadslagingen van het kabinet wordt gevraagd. Zij mogen vertrouwelijke informatie achterhouden als vrijgave het functioneren van de regering zou schaden.

Steve Bannon, lange tijd Trumps naaste strateeg, weigerde dagvaardingen van de parlementaire commissie eveneens onder het mom van dit executive privilege. Hij wordt wel vervolgd door het ministerie van Justitie voor minachting van het parlement. Op 15 november gaf Bannon zich over aan de FBI.

Ook Trumps betoog hield uiteindelijk geen stand. De documenten uit het Nationaal Archief werden gedurende het najaar stuk voor stuk vrijgegeven, na ellenlange juridische procedures en hoger beroepen.

Powerpoint-presentatie voor een coup

Sinds enkele weken lijkt het onderzoek echt op stoom te raken. De afgelopen periode heeft de parlementaire commissie honderden ondervragingen uitgevoerd en duizenden documenten ingezien. De belangrijkste informatie tot nu toe komt van Trumps voormalige stafchef Mark Meadows.

Uit sms-berichten en e-mails van Meadows die de onderzoekscommissie heeft ingezien, blijkt dat meerdere mensen rondom Trump op de hoogte waren van plannen om de verkiezingen ongeldig te verklaren, en dat sommigen daar ook actief aan deelnamen. Anderen keurden de gebeurtenissen in het Capitool op een zeker moment gedurende de dag af, maar krabbelden later terug, blijkt uit de berichten.

Het pikantste onderdeel van de documenten die Meadows vrijgaf is een Powerpoint-presentatie waarin beschreven wordt hoe de verkiezingsuitkomst ongedaan gemaakt kan worden: in feite een stappenplan voor een coup. Zo werd voorgesteld om de bevestiging van de verkiezingsuitslag op 6 januari uit te stellen en bepaalde stembiljetten ongeldig te verklaren of te hertellen.

Meadows ontkent naar de inhoud van deze presentatie gehandeld te hebben, maar op 5 januari stuurde hij naar aanleiding van de plannen het sms'je "I love it" (vrij vertaald: "ik vind het geweldig", red.) aan een Republikeins congreslid.

Minachting van het parlement

Naast Meadows zijn tientallen andere mensen gedagvaard. Een aantal van hen, onder wie Bannon, kwam niet opdagen en wordt daarom vervolgd door het ministerie van Justitie voor minachting van het parlement. Ook Meadows, die 7 december besloot te stoppen met zijn verklaringen, wordt dat nu ten laste gelegd.

De commissie hoopt het onderzoek naar de gebeurtenissen op 6 januari dit jaar af te ronden. Zij kan zelf niemand vervolgen, want dat is aan het ministerie van Justitie, maar de bevindingen uit het onderzoek kunnen wel gebruikt worden in latere rechtszaken.

Republikeinse Partij staat pal achter Trump

Ook de Republikeinse kiezer lijkt niet meer onder de indruk te zijn van de gebeurtenissen op 6 januari. Meer dan de helft van de Republikeinse kiezers zegt te geloven dat Trump de verkiezingen alleen verloor door grootschalige fraude, hoewel daar nooit een greintje bewijs voor is gepresenteerd.

In de peilingen genieten Trump en zijn aanhangers veel meer populariteit dan Liz Cheney en Adam Kinzinger, de Republikeinse congresleden die wél bereid waren deel te nemen aan de parlementaire commissie. Kinzinger vertrekt binnenkort uit de landelijke politiek en Cheneys kans op herverkiezing is miniem nu haar eigen partij actief campagne tegen haar voert.

Het lijkt er voorlopig niet op dat Trump op korte termijn strafrechtelijke gevolgen zal ondervinden van zijn handelingen. Het feit dat de Republikeinse Partij pal achter hem is blijven staan, maakt dat de gebeurtenissen op 6 januari hem meer goed dan kwaad doen.

Tegelijkertijd tikt de klok door voor de Democraten. Op 8 november vinden de tussentijdse verkiezingen plaats. Aangezien de partij van een zittende president het doorgaans slechter doet dan de oppositie tijdens die zogeheten midterms, ligt het in de lijn der verwachtingen dat de Democraten hun dunne meerderheid in zowel het Huis als de Senaat zullen verliezen. Het is zeer de vraag of de uitkomst van het parlementaire onderzoek naar 6 januari de dreigende zetelverliezen voor de Democraten kan afwenden.

Denk jij aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand anders? Bel 113 of 0800-0113 of chat via 113.nl.

We zijn benieuwd naar je mening over dit artikel. Klik hier om je feedback achter te laten in een korte vragenlijst van een minuut.