De Democraten in het Amerikaanse Congres onderhandelen driftig over wat de hoeksteen van president Joe Bidens 'Build Back Better'-plan voor de VS moet worden: een begroting voor de komende tien jaar. Het is een verwoede zoektocht naar compromissen, want progressieve en gematigde Democraten staan soms lijnrecht tegenover elkaar. Intussen dringt de tijd en staat volgens Biden zijn hele presidentschap op het spel.

Belangrijkste thema's voor investeringen in 'Build Back Better'-begroting

  • Families
  • Gezondheidszorg
  • Infrastructuur
  • Werkgelegenheid
  • Klimaat

Voor Biden vertegenwoordigt het begrotingsvoorstel zijn legacy, zijn belangrijkste nalatenschap als president. De tijd dringt, want het is waarschijnlijk dat de Democraten de controle over één of beide kamers van het Congres verliezen aan de Republikeinen bij de midterms van volgend jaar. Bij die tussentijdse verkiezingen krijgt de partij van de zittende president sinds 1937 meestal fors zetelverlies te verwerken. Met een Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en/of de Senaat zal de wetgevende agenda van de regering-Biden piepend en knarsend tot stilstand komen.

Bidens eigen populariteitscijfers zorgen voor wat extra druk. Ze hebben een duikeling ingezet, die volgens peilingen vooral is te wijten aan onvrede bij de kiezer over het zorgstelsel en het trage economische herstel van de coronacrisis. En in de staat Virginia vindt op dinsdag 2 november een belangrijke verkiezing plaats, waarin de Democratische oud-gouverneur Terry McAuliffe opnieuw een gooi naar die baan doet. Hij gaat in de peilingen nek-aan-nek met zijn Republikeinse rivaal.

Kortom: de president en de Democraten kunnen wel wat overwinningen op beleidsgebied gebruiken. Maar door interne verdeeldheid is dat makkelijker gezegd dan gedaan.

Er wordt nog flink getimmerd aan de precieze inhoud van de begroting. Biden kwam aanvankelijk met een ongekend ambitieus voorstel ter waarde van 3,5 biljoen dollar (3 biljoen euro). Dat kon rekenen op veel enthousiasme bij de progressieven, maar kwam niet langs de gematigden. Die hadden inhoudelijke bezwaren en plaatsten vraagtekens bij hoe de plannen moesten worden bekostigd. Maanden van onderhandelingen volgden.

Biden wilde graag een akkoord bereiken voordat hij naar de klimaattop in Glasgow vertrok, dus de intensiteit van de gesprekken werd in de laatste weken opgevoerd. De president kondigde donderdag aan dat er een "raamwerk" ligt, een compromis dat volgens hem door het Congres kan komen. De kosten daarvan bedragen 1,85 biljoen dollar, ongeveer de helft van het oorspronkelijke plan.

Gesneuvelde beloftes van Biden in het nieuwe raamwerk

  • Betaald medisch en familieverlof. Biden wilde twaalf weken, na onderhandelingen werden dat er vier en nu zijn het er geen.
  • Twee jaar gratis beroepsonderwijs.
  • Farmaceutische bedrijven moeten met de publieke zorgverzekeraar Medicaid onderhandelen over geneesmiddelenprijzen.

Maar een raamwerk is nog geen wetsvoorstel, dus de koehandel in de gangen van het Capitool gaat voorlopig door. Er is bijvoorbeeld nog geen uitsluitsel over waar het geld voor de plannen precies vandaan moet komen.

Het uitkleden van het oorspronkelijke voorstel gebeurde voornamelijk op aandringen van twee gematigde Democratische senatoren: Joe Manchin (West Virginia) en Kyrsten Sinema (Arizona). Dankzij de dunne Democratische meerderheid in de Senaat is hun machtspositie enorm gegroeid.

Op dit moment is de grote vraag of progressieve Democraten met de wijzigingen kunnen leven. Zij bezitten ook middelen om druk te zetten: een infrastructuurwet ter waarde van 1,2 biljoen dollar, die in augustus met zeldzame Republikeinse steun werd aangenomen door de Senaat, moet nog door het Huis van Afgevaardigden. De leiders van de Democratische Partij willen dat graag zo snel mogelijk voor elkaar krijgen, maar de progressieven dreigen dat te blokkeren als ze niet tevreden zijn over de begroting.

De gematigde Democratische senator Joe Manchin (West Virginia) is een van de twee grootste dwarsliggers.

De gematigde Democratische senator Joe Manchin (West Virginia) is een van de twee grootste dwarsliggers.
De gematigde Democratische senator Joe Manchin (West Virginia) is een van de twee grootste dwarsliggers.
Foto: AFP

Senator Kyrsten Sinema (Arizona) is de tweede.

Senator Kyrsten Sinema (Arizona) is de tweede.
Senator Kyrsten Sinema (Arizona) is de tweede.
Foto: AFP

De onderhandelingen worden op het scherpst van de snede gevoerd, want de Democraten hebben niet veel bewegingsruimte in het Congres. Ze bezitten een dunne meerderheid ten opzichte van de Republikeinen in het Huis (220-212), terwijl hun overwicht in de Senaat zich beperkt tot de tiebreakzetel die is gereserveerd voor vicepresident Kamala Harris (51-50). Magerder kan een meerderheid niet zijn.

Dankzij de zogeheten 'filibusterregel' zijn zestig van de honderd stemmen in de Senaat nodig om een debat af te sluiten en over te gaan tot stemming. Dat moest er oorspronkelijk voor zorgen dat wetsvoorstellen ook wat steun uit de minderheidspartij kregen. Nu samenwerking tussen de partijen uit de mode is geraakt, zorgt de filibuster vooral voor politieke verlamming.

Veel Democraten willen dat de regel wordt afgeschaft. Zelfs Biden, die daar eerst geen voorstander van was, lijkt voorzichtig van mening te veranderen. Maar senatoren Manchin en Sinema voelen er nog steeds weinig voor.

De Democraten gebruiken een 'sluiproute' om de filibuster te omzeilen: reconciliation. Dat is een parlementair proces (dat doorgaans eens per belastingjaar mag worden gebruikt) om aan de begroting gerelateerde wetsvoorstellen aan te nemen. De filibuster mag daarbij niet worden ingezet. Een simpele meerderheid (50+1) is daardoor genoeg om zo'n wetsvoorstel door de Senaat te krijgen. De Republikeinen staan dan weliswaar buitenspel, maar de wiskunde blijft onverbiddelijk: iedere Democraat moet mee, want anders lukt het niet.

President Biden is all-in gegaan met zijn raamwerk van 1,85 biljoen, zeggen bronnen in het Witte Huis tegen Amerikaanse media. De president zou ervan overtuigd zijn dat er niet veel meer te winnen valt met verdere onderhandelingen en dat het pakket dat er nu ligt het beste haalbare resultaat is.

Voor Biden is de inzet duidelijk: de kern van zijn presidentschap staat op het spel. "Volgens mij is dat niet overdreven", zei hij donderdagochtend tegen de parlementariërs van zijn eigen partij, een laatste pleidooi voor zijn zesdaagse bezoek aan Europa. "De meerderheden in het Huis en de Senaat en mijn presidentschap zullen worden bepaald door wat er volgende week gebeurt."