De Verenigde Naties luiden de alarmklok over Afghanistan. Met de winter in aantocht dreigt hongersnood voor miljoenen mensen. Grootschalige humanitaire hulp moet snel op gang komen, anders is het te laat. Aan NU.nl laten inwoners van hoofdstad Kaboel weten dat ze geen geld meer hebben, dat voedsel onbetaalbaar is geworden en dat de gezondheidszorg is ingestort. "We weten niet meer hoe we verder moeten."

In september beloofde de internationale gemeenschap 1 miljard euro aan noodhulp, en de Europese Unie deed daar deze maand nog eens 700 miljoen euro bovenop. Maar omdat de vrees bestaat dat de gelden in zakken van de Taliban belanden, komt de hulp moeizaam op gang.

De Verenigde Naties roepen op tot een snellere en omvangrijkere humanitaire hulpactie. "Het is een kwestie van leven of dood", aldus de directeur-generaal van de voedsel- en landbouworganisatie (FAO) Qu Dongyu in een deze week verschenen persbericht. "We kunnen niet wachten tot een humanitaire ramp zich voor onze ogen voltrekt. Dat is onacceptabel."

Volgens de VN zal maar liefst een op de twee Afghanen de komende winter te maken krijgen met ernstige of zeer ernstige voedseltekorten. Het gaat om 22,8 miljoen mensen. Volgens UNICEF, de kinderrechtenorganisatie van de VN, dreigen een miljoen kinderen aan ondervoeding te sterven.

In het straatarme Afghanistan is honger - vooral op het platteland - een terugkerend probleem. Al voor het tweede jaar op rij kampt het land met extreme droogte, waardoor oogsten mislukken.

Dit jaar is de situatie door de machtsovername van de Taliban, de daaropvolgende ineenstorting van de economie en de terugtrekking van donoren veel ernstiger dan in andere jaren. Ziekenhuizen functioneren niet meer en er zijn nauwelijks nog medicijnen nu de Wereldbank en andere donoren hun betalingen van de ene op de andere dag hebben stopgezet.

Stedelijke middenklasse kan het hoofd niet meer boven water houden

De VN meldt dat dit jaar niet alleen plattelandsbewoners, maar ook stedelingen te maken zullen krijgen met voedseltekorten. De 51-jarige Fariba behoort tot de lagere middenklasse van Kaboel, maar de vraag is hoelang nog. Ze had een baan als wasvrouw in Amerikaanse legerkampen, verdiende een meer dan gemiddeld salaris en kon zonder problemen de huur betalen en haar drie opgroeiende kinderen voeden en naar school sturen.

Sinds de machtsovername van de Taliban is alles voor haar veranderd. Haar baan is ze kwijt en de 3.000 euro spaargeld heeft ze op de bank staan. Omdat in Afghanistan rekeningen van de ene op de andere dag zijn geblokkeerd, kan ze het geld niet of maar mondjesmaat opnemen.

De huisbaas van Fariba heeft haar gevraagd te vertrekken omdat ze de huur niet meer kan betalen. "Ik ben bang als iemand aan de deur staat", zegt ze. "Zijn het de Taliban die me zoeken omdat ik met buitenlanders werkte, of is het mijn huisbaas of iemand van wie ik geld heb geleend?" Fariba is weduwe - haar man is in 2015 omgekomen bij een zelfmoordaanslag - en staat er alleen voor. "De winter komt eraan, wat moeten we doen? Ik ben radeloos."

Zoals Fariba zijn er tienduizenden anderen in de Afghaanse steden. Op het platteland is de situatie zo mogelijk nog ernstiger. De afgelopen jaren werd het land getroffen door extreme droogte, waardoor de oogsten mislukten. In de parken van Kaboel bivakkeren op dit moment talloze families die naar de stad zijn getrokken, zo meldt een arts aan NU.nl. "Die mensen zitten in tenten. Wat moet er van hen worden als de winter komt?"

Ondervoede kinderen krijgen eten.

Ondervoede kinderen krijgen eten.
Ondervoede kinderen krijgen eten.
Foto: MSF/Sandra Calligaro

Ziekenhuis nu al vol ondervoede kinderen

Ook Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling maakt zich grote zorgen over de situatie in Afghanistan. De organisatie steunt de gezondheidszorg in het land. "Dit is heel serieus. We bereiden ons voor op een zware tijd. De kans bestaat dat er heel veel doden gaan vallen door de honger."

Martine Flokstra van Artsen zonder Grenzen was de afgelopen drie weken in Afghanistan. In de West-Afghaanse stad Herat heeft de organisatie een ziekenhuis dat zich op de verzorging van ondervoede kinderen richt. "We zien daar een wekelijkse toename van het aantal kinderen", zegt Flokstra.

Ook in het ziekenhuis in de Zuid-Afghaanse stad Lashkar Gah zag ze een sterke toename van het aantal ondervoede kinderen. "De afdeling is meer dan vol. Een bed wordt door twee à drie kinderen gedeeld, dat is zorgwekkend. Wij gaan door, maar we zien dat de gezondheidszorg in Afghanistan instort."

Het is nog maar de vraag of die hulpgelden op tijd zullen komen. Nederland stelde 23,5 miljoen euro aan noodhulp beschikbaar, maar dat geld is nog niet gebruikt. Het is een race tegen de klok, realiseerde ook demissionair minister Ben Knapen (Buitenlandse Zaken) zich. Als niet "binnen een paar maanden" grootscheepse voedselhulp op gang komt, dan kijken ze volgens hem "een catastrofe recht in de ogen", zei hij vorige week in de Kamer. "Daar maak ik me eerlijk grote zorgen over."

Nederland en ook andere westerse landen zoeken naar manieren om voedsel en medicijnen het land in te krijgen, "op een manier die de positie van de Taliban niet versterkt en mensen die het betreft niet over het hoofd ziet", aldus Knapen in de Kamer. Maar het is de vraag of er voor dit soort diplomatieke manoeuvres nog tijd is. "Ondervoeding heeft geen politieke voorkeur", zegt Flokstra van Artsen zonder Grenzen. "Deze hulp moet zo snel mogelijk beschikbaar zijn om erger te voorkomen."

Dit zijn de Taliban en dit is wat ze willen
115
Dit zijn de Taliban en dit is wat ze willen

Directeur wereldvoedselprogramma in tranen bij BBC

Afgelopen week zond de BBC naar aanleiding van de alarmerende berichten van de VN een nieuwsitem uit waarin een arm gezin te zien was waarbij de nood zo hoog was opgelopen dat het gedwongen was een pasgeboren baby te verkopen. In het vervolggesprek in de studio kon vicedirecteur Amir Abdulla van het wereldvoedselprogramma (WFP) van de VN zijn tranen niet verbergen. "De treurige waarheid is dat wat u zojuist heeft gezien, geen geïsoleerd geval zal blijven", zei Abdulla.

Volgens Abdulla kan snel ingrijpen miljoenen mensen redden. Hiervoor heeft hij 200 miljoen dollar per maand nodig. "Maar we hebben ernstige problemen met de financiering van de hulp", aldus Abdulla bij de BBC. Hij deed een dramatische oproep aan donorlanden om gelden die sinds de machtsovername van de Taliban zijn bevroren alsnog vrij te maken, voordat het te laat is.