De Poolse premier Mateusz Morawiecki heeft dinsdag tijdens een bezoek aan het Europees Parlement in Straatburg gezegd dat hij "chantage" rond de rechtsstaat in zijn land afwijst. Hij beschuldigt Brussel ervan "steeds meer bevoegdheden naar zich toe te trekken" en benadrukte dat de Poolse grondwet boven het EU-recht staat.

"We moeten naar elkaar toe bewegen, maar aanvaarden en respecteren dat er verschillen zijn", zei Morawiecki tijdens een debat over de rechtsstaat in Polen.

De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, trapte het debat af met de verzekering dat de Commissie nauwkeurig onderzoekt welke maatregelen tegen Polen kunnen worden genomen. "We kunnen en zullen niet toestaan dat onze gemeenschappelijke waarden worden bedreigd", zei ze.

Het dagelijkse EU-bestuur heeft een aantal mogelijkheden, waaronder EU-geld voor Polen bevriezen en opnieuw naar het EU-hof stappen. De Commissie heeft het Poolse coronaherstelplan, dat dit voorjaar werd ingediend en het land 36 miljard euro kan opleveren, nog steeds niet goedgekeurd.

"De rechtsstaat is de lijm die de EU bijeenhoudt", aldus Von der Leyen. "Zonder onafhankelijke rechters zijn de burgers minder beschermd." Morawiecki bezwoer dat de uitspraak van het Poolse grondwettelijke hof "niet een politieke ingreep" is. "Polen wordt op een eenzijdige manier aangevallen, ook in deze zaal."

Europarlementariërs uiten felle kritiek op Poolse premier

Verscheidene Europarlementariërs haalden tijdens het debat hard uit naar Morawiecki. Volgens Malik Azmani (VVD) bedreigt hij de stabiliteit en veiligheid van de EU.

"Al jaren infecteert u het denken van het Poolse volk met leugens over Europa", zei de Nederlandse Europarlementariër. "Welke wetten vindt u zo verwerpelijk? De bescherming van de vrijheid van religie of de rechten van individuen? Of misschien de persvrijheid of de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht? Laat me u eraan herinneren dat Polen precies om deze waarden te beschermen tot de EU is toegetreden."

Polen al een tijd op ramkoers met EU

Polen ligt al geruime tijd op ramkoers met de Europese instellingen en andere EU-landen over de rechtsstaat in Polen. Die staat onder druk omdat de regering in Warschau haar greep op de rechtsorde volgens de Europese Commissie en het Europees Parlement probeert te verstevigen met onder meer een tuchtcollege voor rechters.

Volgens het Europees Hof van Justitie moet dat college worden ontbonden, maar het Poolse grondwettelijke hof heeft onlangs geoordeeld dat het EU-recht in bepaalde gevallen geen voorrang op Pools recht heeft. Nederland deelt de zorgen van de EU over de uitspraak.