De recente conclusie van het Constitutioneel Hof van Polen dat het Poolse recht soms zwaarder weegt dan het Europese recht, is dinsdag van kracht geworden. Dat gebeurde nadat de conservatief-nationalistische regering de uitspraak had opgenomen in het Poolse staatsblad. De Europese Unie komt met een "stevige reactie", aldus EU-buitenlandchef Josep Borrell.

"Ze hebben zich te houden aan de regels van de club", aldus de topdiplomaat. "De belangrijkste regel is dat de Europese wet boven de nationale wetgeving gaat."

Polen, maar ook Hongarije, is in een loopgravenoorlog verwikkeld met Brussel over wat het "bemoeienis met interne kwesties" noemt. Naleving van de principes van de rechtsstaat kan sinds begin dit jaar leiden tot korting op EU-subsidies.

Hongarije en Polen willen dat de verordening waarin dit is vastgelegd nietig wordt verklaard door het Europees Hof van Justitie. Het hof in Luxemburg hield afgelopen maandag en dinsdag hoorzittingen over de koppeling tussen rechtsstaat en subsidies.

Warschau en Boedapest dreigden aanvankelijk met een veto op de begroting en het tijdelijk coronaherstelfonds, voor in totaal 1.800 miljard euro. Door tussenkomst van de Duitse bondskanselier Angela Merkel kwam het in december tot een compromis: de rechtsstaatclausule wordt ter controle voorgelegd aan het Europees hof, waar Polen en Hongarije dan ook hun bezwaren kunnen verdedigen.

Het is onduidelijk wanneer het hof uitspraak doet in de zaak. Waarschijnlijk gaat dat nog maanden duren.

Zie ook |Waarom Polen de Europese Unie in een identiteitscrisis kan storten

Meerderheid Tweede Kamer steunt harde lijn tegen Polen

Een meerderheid van de Tweede Kamer steunt een harde lijn tegen Polen. Met het besluit wordt ingegaan tegen het fundament van de Europese Unie, aldus Roelien Kamminga van de VVD.

Het liberale Kamerlid steunt net als andere partijen financiële sancties tegen de Poolse regering. Er moet geen geld van het coronaherstelfonds naar Warschau gaan, vindt Kamminga. Het demissionaire kabinet heeft ook al gezegd voorstander te zijn van financiële sancties.

Europa-kritische partijen zien het anders. Volgens Jasper van Dijk (SP) moet de EU nadenken over een hervorming van de Unie waarbij meer ruimte komt voor lidstaten. Derk Jan Eppink van JA21 wees erop dat er meer landen zijn die hun eigen grondwet toetsen aan de EU-regels.

De Tweede Kamer debatteert met Rutte over de EU-top van volgende week donderdag en vrijdag.