In Irak worden zondag vervroegde verkiezingen gehouden die werden afgedwongen door Irakese demonstranten tijdens massale protesten in 2019. Hoewel er veel maatregelen zijn getroffen om eerlijke verkiezingen te garanderen, zijn veel Irakezen sceptisch. Toch vinden de verkiezingen plaats op een sleutelmoment in het Midden-Oosten. Hoe realistisch is een eerlijk verkiezingsproces en wat betekent de uitkomst voor de rest van de wereld?

De verkiezingen in Irak komen op een moment van grote uitdagingen in het land. De Irakese economie is zwaar gehavend na jaren van conflict, voortdurende corruptie en de coronacrisis. Het gezag van de regering wordt steeds meer bedreigd door paramilitaire groeperingen en honderdduizenden Irakezen zijn ontheemd als gevolg van de oorlog tegen Islamitische Staat (IS).

De kans is klein dat een nieuwe premier al deze problemen in één klap zal oplossen, maar de verkiezingen komen op een sleutelmoment in het Midden-Oosten na een serie diplomatieke veranderingen, waaronder de terugtrekking van Amerikaanse troepen uit de regio.

Het is vooral belangrijk hoe Irak zich wil profileren ten aanzien van Saoedi-Arabië en Iran. De huidige premier Mustafa Al Kadhimi, die de vanwege protesten afgetreden Adel Abdul-Mahdi verving, heeft geprobeerd Irak neer te zetten als bemiddelaar van regionale crises. De afgelopen maanden werden in hoofdstad Bagdad enkele ontmoetingen tussen Saoedi-Arabië en Iran georganiseerd in een poging om spanningen tussen beide aartsvijanden te verminderen.

Grootste kanshebbers zijn sjiitische facties

De grootste kanshebbers tijdens de verkiezingen zijn sjiitische facties. Die facties zijn echter ernstig verdeeld over enkele thema's, waaronder de politieke invloed die Iran, ook een sjiitisch land, op Irak heeft.

Muqtada Al Sadr, winnaar van de verkiezingen in 2018, heeft hechte banden met Iran, maar verwerpt de politieke invloed van het land op Irak. De nummer twee van 2018, de Fatah-alliantie, bestaat uit verschillende pro-Iraanse militaire groeperingen die hebben gevochten tegen het soennitische IS.

Marsin Alshamary, onderzoeker van het Amerikaanse Belfer Center for Science and International Affairs, zegt tegen persbureau AP dat Arabische staten in de hele regio nauwlettend in de gaten zullen houden hoe de pro-Iraanse facties het bij de verkiezingen zullen doen. Omgekeerd zal Iran kijken hoe westersgezinde politici het zullen doen. "De uitkomst van deze verkiezingen zal impact hebben op de buitenlandse relaties in de regio voor de komende jaren", aldus Alshamary.

Na de verkiezingen zal de winnaar een nieuwe premier kiezen. Hoewel niet verwacht wordt dat dit snel zal gebeuren, wordt dat een belangrijke keuze.

Volgens Randa Slim van het in Washington gevestigde Midden-Oosten-instituut is de huidige rol van Irak als bemiddelaar in de regio volledig te danken aan Al Kadhimi. "Als hij niet de volgende premier wordt, bestaat er een kans dat al zijn inspanningen voor niks zijn geweest", aldus Slim.

Maatregelen moeten eerlijkere verkiezingen garanderen

Enkele maatregelen en een nieuwe verkiezingswet die het makkelijker maakt voor onafhankelijke kandidaten om zich verkiesbaar te stellen, moeten vertrouwen wekken in een eerlijk verkiezingsproces bij Irakese kiezers. De maatregelen hebben echter niet kunnen voorkomen dat er geruchten van gekochte stemmen, intimidatie en manipulatie de ronde doen.

Hoewel het uniek is dat er vervroegde verkiezingen zijn afgedwongen door middel van protestacties, zijn er toch veel activisten die twijfelen om te stemmen. De protesten hebben dan wel tot het beoogde resultaat van vervroegde verkiezingen geleid, maar dat ging niet zonder geweld.

In een paar maanden tijd kwamen zeker zeshonderd demonstranten om het leven door hardhandig overheidsgeweld. Veel van de jonge activisten die destijds meededen aan de protesten, roepen nu op om de verkiezingen te boycotten.

De verkiezingen van 2018 boekten met een opkomst van 44 procent een negatief record. Sommige Irakezen vrezen dat dit record bij de verkiezingen van dit jaar zal worden gebroken.