Terwijl de Amerikaanse troepen Afghanistan nog niet eens volledig hebben verlaten, winnen de Taliban snel terrein en veroveren ze de ene na de andere regio. Is de islamitische terreurgroep sterk genoeg om de herwonnen invloed vast te houden en zelfs uit te breiden?

Sinds het aangekondigde vertrek van de Amerikaanse troepen en de NAVO-missie uit Afghanistan, zijn de Taliban bezig aan een opmars in het land. Naar schatting van experts hebben de Taliban inmiddels de helft van het Afghaanse grondgebied in handen. De groep lijkt sterker dan ooit sinds die in 2001 grotendeels verdreven werd door de Amerikanen.

De Afghaanse regering, die vanuit de hoofdstad Kaboel opereert, stelt dat de Taliban de mankracht en vuurkracht ontberen om hun invloed verder uit te breiden naar grote steden.

Waar de veroveringen van de Taliban sinds de start van het offensief aan het begin van de zomer inderdaad beperkt bleven tot kleine steden en regio's, boekte de terreurgroep de afgelopen dagen belangrijke overwinningen met het veroveren van enkele provinciale hoofdsteden.

Nadat de Taliban eerder al provinciale hoofdsteden Sheberghan (in het noorden) en Zaranj (in het zuiden) veroverden, sloegen ze zondag de grootste slag tot nu toe met het innemen van Kunduz, qua inwoners de vijfde stad van het land. In de strategisch gelegen noordelijke stad waren onder anderen Nederlandse militairen jarenlang actief, die echter sinds afgelopen juni weg zijn.

Biden heeft geen spijt: 'Afghanen moeten het zelf oplossen'
71
Biden heeft geen spijt: 'Afghanen moeten het zelf oplossen'

Taliban stuit lokaal op verzet en concurrenten

Dat de Taliban momenteel veel steden en regio's veroveren, wil overigens niet zeggen dat de terreurgroep die ook weet te behouden. Daarvoor zou de groep de steun van de plaatselijke bevolking nodig hebben, en die ontbreekt vaak.

Veel Afghanen zien het helemaal niet zitten om terug te keren naar een samenleving onder de strenge heerschappij van de fundamentalistische terreurgroep. In meerdere grote steden, zoals hoofdstad Kaboel, het zuidelijke Kandahar en het westelijke Herat, worden grote demonstraties georganiseerd als steunbetuigingen aan de regeringstroepen.

Daarnaast vormen de Taliban niet de enige tegenstander van de Afghaanse regering. Ook andere groepen zijn uit op macht en controle, al zijn dat veelal plaatselijke milities, aangevoerd door lokale krijgsheren. Die vechten onderling vaak net zo hard tegen elkaar als tegen het Afghaanse leger, dat daardoor niet op alle fronten hoeft te vechten.

Afghanistankenner en schrijver Jorrit Kamminga legde eerder al uit dat het conflict complexer is dan alleen de strijd tussen de Taliban en regeringstroepen. "Welke machtsstrijden spelen op lokaal niveau? Welke belangen zijn er? Het is zeker geen conflict tussen de Afghaanse regering en de Taliban alleen."

Afghaanse burgers, met name vrouwen, spreken hun steun uit voor de troepen die tegen de Taliban vechten.

Afghaanse burgers, met name vrouwen, spreken hun steun uit voor de troepen die tegen de Taliban vechten.
Afghaanse burgers, met name vrouwen, spreken hun steun uit voor de troepen die tegen de Taliban vechten.
Foto: EPA

Troepenmacht lastig te bepalen

Het is lastig in te schatten hoe groot de troepenmacht van de Taliban is. Dat komt doordat de groep verspreid zit over het hele land, gebruikmaakt van schuilplaatsen zoals grotten en ondergrondse tunnels, en de guerrillatactiek van snel en gericht toeslaan en evenzo vlug weer terugtrekken hanteert.

Schattingen van Amerikaanse en Afghaanse inlichtingendiensten lopen uiteen van 58.000 tot ongeveer 100.000 strijders van de Taliban. De VN-Veiligheidsraad schat het aantal tussen de 55.000 en 85.000. Ter vergelijking: het Afghaanse regeringsleger bestaat momenteel uit ongeveer 186.000 militairen. Met veiligheidsdiensten, luchtmacht en politie erbij heeft de regering de beschikking over iets meer dan 300.000 eenheden.

Op het hoogtepunt van de NAVO-missie 'Resolute Support' waren er 130.000 NAVO-troepen gestationeerd in Afghanistan. In totaal werden door meer dan vijftig NAVO-bondgenoten, waaronder Nederland, militairen geleverd. Verreweg de meeste troepen waren Amerikaans.

Inmiddels hebben de NAVO-troepen Afghanistan zo goed als volledig verlaten. Dankzij de steun van de NAVO beschikt het Afghaanse leger wel over betere bewapening dan de Taliban, met name door de aanwezigheid van vliegtuigen en helikopters. De verdragsorganisatie draagt ook nog bij aan de training van Afghaanse militairen.

Dit bereikten de Nederlandse militairen in Afghanistan (en dit niet)
184
Dit bereikten de Nederlandse militairen in Afghanistan (en dit niet)

Vredesoverleg in theorie, geweld in praktijk

In 2018 bereikten de Verenigde Staten een overeenkomst met de Taliban. In ruil voor Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan, diende de groep vredesonderhandelingen aan te gaan met de regering in Kaboel. Hoewel de Amerikanen zich naar verwachting 31 augustus helemaal hebben teruggetrokken, gaan de veronderstelde vredesonderhandelingen tussen de Taliban en de Afghaanse regering momenteel niet gepaard met een wapenstilstand.

De Taliban beloofden burgers zo veel mogelijk buiten de gevechten te houden, maar volgens UNAMA (pdf), de Afghanistan-missie van de Verenigde Naties, vielen er in de eerste helft van 2021 meer dan vijfduizend burgerslachtoffers in Afghanistan. Bijna de helft daarvan is toe te schrijven aan de Taliban. Deze slachtoffers vielen vooral sinds april, toen president Joe Biden de volledige terugtrekking van de Amerikaanse troepen aankondigde.

Ook de door de Taliban opgeëiste moord op Dawa Menapal, hoofd van de communicatieafdeling van de Afghaanse regering, en een bomaanslag op minister van Defensie Bismillah Mohammadi dragen bij aan de onrust. Er wordt gevreesd dat het escalerende geweld een nieuwe vluchtelingenstroom op gang brengt.

Voorlopig zijn de Amerikanen en hun NAVO-bondgenoten niet van plan een nieuwe missie te beginnen in Afghanistan om de Taliban opnieuw te verdrijven, zeker niet zolang de belangrijkste steden nog in handen zijn van de Afghaanse regering. Het wordt vooral aan de Afghanen zelf overgelaten om, zoals Biden het verwoordde, "zelf hun toekomst te bepalen".

Taliban rukken op: 'Afghanen die Nederland hielpen worden gedood'
132
Taliban rukken op: 'Afghanen die Nederland hielpen worden gedood'