De nieuwe president van Iran, Ebrahim Raisi, wordt donderdag officieel geïnaugureerd. Het presidentschap van de conservatieve Raisi werd afgelopen dinsdag al gesteund door de opperste leider Ali Khamenei. Wat betekent het aantreden van de nieuwe president voor het Iraanse atoomakkoord?

Onder Raisi's voorganger, Hassan Rouhani, werd in 2015 het Iraanse atoomakkoord gesloten. Iran, de Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland spraken af dat het nucleaire programma van Iran aan banden zou worden gelegd. In ruil daarvoor zou Iran uit zijn isolement gehaald worden, zodat de door internationale sancties verlamde economie kon herstellen.

Onder oud-president Donald Trump stapte de VS in 2018 eenzijdig uit het atoomakkoord. Volgens de regering-Trump ging Iran door met het ontwikkelen van kernwapens, maar die conclusie werd niet gestaafd door VN-controleurs.

Trump herstelde de oude economische sancties tegen Iran en breidde die zelfs verder uit. Daarop trok Iran zich in 2020 ook volledig terug uit het atoomakkoord.

Raisi heeft conservatievere aanpak dan zijn voorganger

President Rouhani werd gezien als een relatief gematigde politicus in het conservatieve Iran. Dat geldt echter niet voor zijn opvolger Raisi, een protegé van Khamenei. Volgens Amnesty International was Raisi in 1988 betrokken bij de executie van zeker vijfduizend politieke gevangenen.

Iran liet vorig jaar weten bereid te zijn tot samenwerking met de Verenigde Staten, mits de Amerikaanse president Joe Biden de fouten van Trump zou corrigeren. Inmiddels zijn de onderhandelingen vastgelopen omdat het vertrouwen tussen Iran en de VS diep geschaad is toen Trump uit het akkoord stapte. De VS wacht ondertussen af wat Raisi gaat doen en of hij nieuwe eisen zal stellen.

Irandeskundige Peyman Jafari liet aan NU.nl weten dat de zet van Trump de conservatievelingen in Iran munitie heeft gegeven. Het zou laten zien dat met het Westen niet te onderhandelen valt.

Onderhandelingen atoomakkoord zullen moeizaam verlopen

Het ziet ernaar uit dat het herstellen van het atoomakkoord onder Raisi niet makkelijk zal gaan. De nieuwe president heeft laten weten dat hij het atoomakkoord wel als staatsbeleid zal zien, maar dat hij er alles aan zal doen om de onderhandelingen in Wenen in het voordeel van Iran te laten werken.

Een belangrijke eis van Iran is dat de Verenigde Staten garanderen dat ze niet nog eens uit het atoomakkoord stappen. De VS zou die belofte echter niet willen doen. De speciale gezant van de VS, Robert Malley, zei vorige week dat er een kans bestaat dat Iran met onrealistische eisen terugkomt naar de onderhandelingstafel. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, zei dat de onderhandelingen niet "eeuwig kunnen doorgaan".

Zonder het atoomakkoord specifiek te noemen, zei Raisi tijdens zijn toespraak afgelopen dinsdag dat hij een einde wil maken aan de "tirannieke sancties" van de VS. "We zullen de eettafel van het volk en de economie niet overlaten aan de genade van het buitenland", aldus de nieuwe president.

Terwijl het vertrouwen in de VS verder afneemt, wil Raisi de banden met China en Rusland verder aanhalen. Hij verwacht dat dit ook de economische situatie van Iran zal verbeteren. Als gevolg van Amerikaanse sancties, de coronapandemie en structurele problemen heeft Iran te maken met een zware economische crisis.