Een meerderheid van de EU-landen verzet zich tegen een nieuwe wet in Hongarije waarin is opgenomen dat er geen homoseksualiteit mag getoond worden aan minderjarigen. Toch lijkt het erop dat de Commissie niet echt in actie schiet tegen het land. "Er gebeurt wel wat achter de schermen, maar juridisch gezien wordt het moeilijk om Hongarije te sanctioneren", zeggen rechtsgeleerden tegen NU.nl.

Waarover gaat het?

  • Hongarije wil voorkomen dat jongeren tot achttien jaar blootgesteld worden aan inhoud die "homoseksualiteit, afwijking van de genderidentiteit en het veranderen van sekse" zou aanmoedigen.
  • Films en series met lhbti-personages kunnen bijvoorbeeld verboden worden, evenals voorlichting op scholen voor en over de lhbti-gemeenschap.

16 van de 27 lidstaten van de Europese Unie spraken zich al uit tegen de wet en ook Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zei al dat ze "alle macht die de Commissie heeft" zal gebruiken om te zorgen dat de wet zoals die er nu ligt, afgeschaft wordt. Maar vooralsnog heeft de EU nog geen echte sancties opgelegd.

Wel meteen sancties tegen Belarus, maar niet tegen Hongarije

Opvallend is dat de Commissie wel meteen in actie schoot toen Belarus, dat geen lid van de EU is, een journalist oppakte, maar tegen een eigen lidstaat die de Europese waarden schendt klaarblijkelijk weinig kan of wil beginnen. "Bij niet-EU-landen ligt dat inderdaad makkelijker", zegt hoogleraar Europees Recht Linda Senden (Universiteit Utrecht). "EU-landen zitten tenslotte samen in één grote club en dan ga je elkaar niet meteen voor de rechter slepen."

Wat zijn dan wel de eventuele opties? "Op dit moment is de Commissie zeer waarschijnlijk een inbreukprocedure aan het voorbereiden", zegt Senden. "Dat verloopt in drie stappen. In eerste instantie merkt het publiek daar weinig van, omdat er eerst gesprekken achter de schermen plaatsvinden. Als die niets opleveren, kan Brussel een met redenen omkleed advies sturen om de wet aan te passen. En als dat ook nog niet helpt, kan de Commissie het land voor het Europees Hof van Justitie dagen."

'Passage kadert in bredere wet rond pedofilie en kinderporno'

Maar dat laatste blijkt moeilijker dan gedacht. "De passage kadert namelijk in een bredere wet die pedofilie zwaarder wil bestraffen en kinderporno aan banden wil leggen", vertelt László Marácz, hoogleraar Oost-Europese studies aan de Universiteit van Amsterdam. "Met het grootste deel ervan is de Commissie het waarschijnlijk wel eens, dus op basis daarvan wordt het moeilijk om Hongarije te sanctioneren."

Senden bevestigt dat de Commissie dit goed zal moeten voorbereiden. "Voor zover het om onderwijs gaat, is dat lastig, want dat is geen wetgevende bevoegdheid van de Europese Unie. De Commissie zou het daarentegen wel kunnen betrekken op het vrij verkeer van goederen en diensten. Het wordt tenslotte verboden om bepaalde voorlichtingsboekjes te gebruiken in Hongarije en wie bijvoorbeeld een evenement voor de lhbti-gemeenschap organiseert, kan daar in Hongarije geen reclame voor maken."

Commissie kan subsidies afnemen

Senden denkt wel dat Brussel die eventuele rechtszaak zou kunnen winnen. "De Commissie is altijd heel voorzichtig met dat soort procedures en wil bijna 120 procent zeker zijn het te halen, dus gezien de stelligheid van Von der Leyens uitspraken lijkt het me sterk dat ze dat niet onderzocht heeft."

Er is echter ook een ander middel waarmee de Unie nu al een vuist kan maken tegen Hongarije. Sinds juni is er een Europese wet van kracht die stelt dat landen Europese subsidies verliezen als de Commissie oordeelt dat de rechtsstaat in geding is.

"Die zou hier ingezet kunnen worden, want de rechtsstaat is een erg breed begrip", zegt Senden. "De wet ligt echter nog onder vuur, want Hongarije en Polen hebben in het verleden een beroep aangetekend tegen de rechtmatigheid ervan. Dat wordt nu onderzocht door het Hof, dus de Commissie wacht waarschijnlijk op dat oordeel voor ze het instrument wil inzetten."

"Voor de geloofwaardigheid van de Europese Commissie zou het in ieder geval het beste zijn om nu stappen te ondernemen."

'Voor de rechter slepen zorgt alleen maar voor meer polarisering'

Toch denkt Marácz dat de Commissie weinig zal doen. "Het is nu niet opportuun om een lidstaat voor de rechter te slepen, want dat zorgt alleen maar voor meer polarisering en een verdere splitsing tussen Oost- en West-Europa. En een verzwakt Europa is in de huidige geopolitieke context niet verstandig." Volgens hem blijft het bij een morele veroordeling die "hoogstens tot een vervelende sfeer bij de volgende begrotingsonderhandelingen zal leiden".

Hij pleit voor meer analyse en minder emotie in dit debat. "We moeten kijken waar we het wel over eens zijn in deze wet. De verschillen moeten dan tot dialoog leiden. Anders wordt Europa alsmaar meer uit elkaar gespeeld, wat alleen maar in het voordeel werkt van andere grote machten als Rusland en China."

Hongarije uit de Europese Unie zetten? Hierom is dat onmogelijk
147
Hongarije uit de Europese Unie zetten? Hierom is dat onmogelijk