De Amerikaanse president Joe Biden heeft donderdag een wetsvoorstel ondertekend waarmee 19 juni, oftewel 'Juneteenth', officieel een nationale feestdag wordt in de Verenigde Staten. Waar staat deze dag voor?

Met Juneteenth wordt de afschaffing van de slavernij in de VS gevierd. De term is een samentrekking van June (juni) en nineteenth (negentiende), oftewel 19 juni. De Amerikaanse president Abraham Lincoln maakte in 1862 met de Emancipation Proclamation feitelijk een einde aan slavernij in de VS. De zuidelijke staten, verenigd in de Confederacy, verzetten zich daar echter tegen, waardoor slavernij daar nog werd voortgezet.

Biden ondertekent wet: afschaffing slavernij officiële feestdag
79
Biden ondertekent wet: afschaffing slavernij officiële feestdag

Het duurde tot het eind van de Amerikaanse burgeroorlog totdat slavernij ook in de praktijk ten einde kwam in heel de VS. Dat gebeurde in 1865, met het aannemen van het dertiende amendement op de Amerikaanse grondwet. Op 19 juni van dat jaar werden in de Texaanse stad Galveston de laatste slaven bevrijd.

Sindsdien werd de afschaffing van de slavernij door de voormalige slaven en hun nakomelingen jaarlijks gevierd op 19 juni, die eerst 'Jubilee Day' (Jubileumdag) werd genoemd. Dat begon klein en lokaal, voornamelijk in plaatselijke kerkgemeenschappen, maar breidde zich langzaam uit tot grote vieringen, waar duizenden mensen op afkwamen. Aan het eind van de negentiende eeuw was de term Juneteenth ingeburgerd geraakt.

In de decennia daarna nam het aantal vieringen en de omvang ervan echter af. Door racistische wetgeving, zoals de zogenoemde Jim Crow-wetten, werden zwarte Amerikanen geweerd uit publieke en politieke functies, waaronder de organisaties die de viering van feestdagen zoals Juneteenth op zich genomen hadden. Daardoor nam niet alleen de politieke invloed om Juneteenth-vieringen te organiseren af, maar ook de sociale motivatie. Voor witte Amerikanen was het geen prioriteit en veel zwarte Amerikanen vonden dat ze weer terug bij af waren.

Het duurde tot de jaren zeventig van de twintigste eeuw, na de grootschalige burgerrechtenbeweging en afschaffing van de Jim Crow-wetten in de jaren zestig, voordat de suggestie om Juneteenth een nationale feestdag te maken een breder maatschappelijk karakter begon te vinden.

Prent uit de negentiende eeuw waarop president Abraham Lincoln (zittend, derde van links) de Emancipation Proclamation ondertekent in 1862.

Prent uit de negentiende eeuw waarop president Abraham Lincoln (zittend, derde van links) de Emancipation Proclamation ondertekent in 1862.
Prent uit de negentiende eeuw waarop president Abraham Lincoln (zittend, derde van links) de Emancipation Proclamation ondertekent in 1862.
Foto: Getty Images

Staten maken zelf Juneteenth tot feestdag

In 1980 was uitgerekend Texas, waar 115 jaar eerder de laatste slaven waren bevrijd, de eerste staat die Juneteenth als feestdag erkende. Bijna alle Amerikaanse staten volgden in de jaren daarna. In 2020 werd er alleen in Hawaï, North Dakota en South Dakota geen viering georganiseerd vanuit de staat.

Na de dood van de zwarte Amerikaan George Floyd in mei 2020, als gevolg van politiegeweld door een witte agent, werd de maatschappelijke steun voor Juneteenth als nationale feestdag steeds breder onder bijna alle lagen van de Amerikaanse bevolking.

De Black Lives Matter-demonstraties die op de dood van Floyd volgden, richtten zich met name op politiegeweld tegen zwarte Amerikanen, maar de diepere gedachte was dat veel witte Amerikanen zich nog altijd niet genoeg bewust waren van de slavernijgeschiedenis van hun eigen land.

Het erkennen van Juneteenth als nationale feestdag werd gezien als een goede stap richting erkenning van het leed dat zwarte slaven was aangedaan, en de wettelijke, economische en sociologische discriminatie waar de nakomelingen van die vrijgemaakte slaven mee te maken kregen.

Zeldzame eensgezindheid in Amerikaanse Congres

De Amerikaanse politiek gaf gehoor aan de maatschappelijke oproep, die zorgde voor een zeldzame eensgezindheid in het Congres. De Senaat schaarde zich deze maand unaniem achter het wetsvoorstel, terwijl in het Huis van Afgevaardigden een overgrote meerderheid (415 van de 435 leden) voor stemde. Zodra president Joe Biden zijn handtekening zet, is Juneteenth officieel een nationale feestdag.

De wet "zal een lang genegeerde kloof in onze geschiedenis bespreekbaar maken, de gemaakte fouten en de pijn en het lijden van generaties van slaven en hun nabestaanden erkennen en uiteindelijk hun vrijheid vieren", stelde senator Ed Markey van Massachusetts, een van de initiatiefnemers van het voorstel.

Doordat het nu een officiële nationale feestdag wordt, krijgen alle Amerikanen 19 juni een vrije dag en wordt van alle staten verwacht dat zij activiteiten organiseren. Daarbij moeten vooral reflectie en herinnering centraal staan, maar is ook ruimte voor feestelijkheden.

Keti Koti, de 'Nederlandse Juneteenth' op 1 juli

In Nederland wordt de afschaffing van de slavernij jaarlijks op 1 juli gevierd met Keti Koti, al is het hier nog geen nationale feestdag. Keti Koti betekent "Ketenen Gebroken" in de Surinaamse taal Sranantongo.

Nederland schafte op 1 juli 1863 de slavernij af in de toenmalige koloniën Suriname en de Nederlandse Antillen. In Suriname is 1 juli wel een nationale feestdag. Officieel gaat de dag daar door als de Dag der Vrijheden.

Keti Koti wordt sinds 2002 in verschillende grote steden in Nederland gevierd met bijeenkomsten, lezingen en feesten. De nationale herdenking vindt vanaf 13.00 uur plaats in het Oosterpark in Amsterdam. Daar staat sinds 2002 ook het Nationaal monument slavernijverleden.

De laatste jaren wordt de roep om van Keti Koti ook in Nederland een nationale feestdag te maken steeds luider. Het kabinet en de Tweede Kamer hebben er tot nu toe echter nog niet mee ingestemd.

Rutte legt uit waarom excuses voor slavernij er nu niet komen
92
Rutte legt uit waarom excuses voor slavernij er nu niet komen