Op 26 april kwamen 53 vluchtelingen aan op het eiland Lesbos, onder wie 35 kinderen en twee zwangere vrouwen. De groep wordt niet naar een opvangcentrum gebracht, maar door mannen in zwarte uniformen met bivakmutsen op volle zee op een reddingsvlot gezet en aan hun lot overgelaten. Het is het zoveelste voorbeeld van zogenoemde pushbacks.

De afgelopen maanden komen er steeds hardnekkigere berichten dat de Griekse overheid bootvluchtelingen op illegale wijze terugstuurt naar Turkije. Dat is in strijd met internationale verdragen. De Grieken ontkennen dat dit soort pushbacks gebeuren, maar de gebeurtenissen op Lesbos van afgelopen week zijn goed gedocumenteerd.

Als de vluchtelingen om 9.00 uur in de ochtend op Lesbos aankomen, nemen ze contact op met Aegean Boat Report, een organisatie geleid door de Noorse activist Tommy Olsen. Hij kwam de afgelopen maanden met een reeks onthullingen over illegale deportaties door Griekenland. Vluchtelingen weten dat ze niet onopgemerkt blijven als ze Olsen benaderen.

Op advies van Olsen loopt de groep naar een nabijgelegen dorp. Via zes verschillende mobiele telefoons sturen de vluchtelingen foto's en filmpjes waarop inderdaad kinderen en vrouwen te zien zijn (het volledige verslag is hier te lezen). Ook sturen ze coördinaten van de plek waar ze zijn, waardoor onomstotelijk vaststaat dat ze op Lesbos zijn. Om 13.30 uur wordt de groep gevonden door de Griekse politie, die zegt hen mee te nemen naar een nabijgelegen kamp waar ze een coronatest moeten ondergaan.

Nadat ze door de politieagenten zijn geconfisqueerd, gaan de mobiele telefoons uit de lucht. Een eilandbewoner meldt aan Aegean Boat Report dat hij een bus "met beslagen ruiten" ziet rijden met veel kinderen erin, geëscorteerd door twee politieauto's. Later vertellen de vluchtelingen dat ze op een "grijs militair schip" moeten stappen. Degenen die weigeren krijgen klappen van "mannen in donkere uniformen met bivakmutsen op".

Het is al donker als het schip de zee opvaart. Na enige tijd ("het leek wel uren") dwingen de geüniformeerde mannen de vluchtelingen op volle zee over te stappen naar een groot reddingsvlot, wat tot grote paniek leidt. Opnieuw worden degenen die niet willen, geslagen.

Na een paar uur pikt de Turkse kustwacht de groep op en verspreidt van de redding een videobericht, waarop volgens de Aegean Boat Report dezelfde mensen te zien zijn als eerder op de foto's die vanaf Lesbos zijn verstuurd.

Honderden meldingen over illegale pushbacks

Het incident staat niet op zichzelf. De laatste maanden kwamen er honderden meldingen binnen over zogenoemde illegale pushbacks, onder meer van de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties UNHCR. Die wil dat Griekenland de meldingen onderzoekt.

De organisatie Legal Centre Lesvos spande de afgelopen maanden bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg vijf rechtszaken aan tegen Griekenland. Volgens de organisatie is er sprake van een "systematische en wijdverspreide praktijk" die door de regering onder de leiding van de rechtse premier Kyriakos Mitsotakis is doorgevoerd. Minister van Migratie Notis Mitarachi spreekt van "fake news".

Op de foto zie je hoe de Turkse kustwacht begin april vluchtelingen oppikt

Op de foto zie je hoe de Turkse kustwacht begin april vluchtelingen oppikt
Op de foto zie je hoe de Turkse kustwacht begin april vluchtelingen oppikt
Foto: ANP

Eerder schip werd niet geholpen

De recentste zaak die Legal Centre Lesvos heeft aangespannen heeft sterke overeenkomsten met de gebeurtenissen van afgelopen week op Lesbos.

In oktober 2020 kwam een vissersschip voor de kust van Kreta in een storm terecht. Aan boord zaten 180 tot 200 vluchtelingen, onder wie ten minste veertig kinderen. Het schip werd niet geholpen, terwijl twee boten van de Griekse kustwacht het vijf uur lang op de voet volgden. Toen enterden gemaskerde leden van de Griekse kustwacht het schip.

Ze dwongen de vluchtelingen over te stappen naar hun eigen schepen en zetten koers naar de Turkse kust 200 kilometer verderop. Daar zetten ze de vluchtelingen zonder eten of drinken in reddingsbootjes, waarbij geld en paspoorten werden afgenomen.

'Schending van het internationaal recht'

"Het illegaal, op zeer gevaarlijke wijze, terugsturen van kinderen en zwangere vrouwen is een flagrante schending van het internationaal recht", zegt directeur Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling.

"Ik mag hopen dat de Europese Unie hier stevig op zal reageren. Als Unie mogen wij dit soort hardvochtige, illegale en mensonwaardige praktijken niet tolereren."

SP-Kamerlid Jasper van Dijk zegt tegen NU.nl: "Dit toont eens te meer dat het Europese asielbeleid faalt. Staatssecretaris van Justitie Ankie Broekers-Knol zou het voortouw moeten nemen en eindelijk aan de slag moeten gaan in Brussel. Vluchtelingen moeten een eerlijke asielprocedure krijgen en niet als beesten worden verjaagd."