De AIVD liet deze week nogmaals weten dat China in Nederland dissidenten onder druk zet. De 51-jarige Qelbinur Sedik is een van hen. Ze woont sinds 2019 in Nederland en wordt vanuit China bedreigd. Dat vertelt ze aan NU.nl. "Je familie is hier. Denk daar goed over na."

In de Chinese provincie Xinjiang zitten meer dan een miljoen Oeigoeren in concentratiekampen, dat is ongeveer 10 procent van die bevolkingsgroep. De Tweede Kamer spreekt van een genocide; de EU, de Verenigde Staten en het Verenigde Koninkrijk hebben sancties ingesteld tegen China.

In de kampen wordt gemarteld en verkracht en gevangenen komen op grote schaal om het leven. Af en toe slagen mensen erin uit de kampen te komen, China te verlaten en hun verhaal te doen. De in Nederland wonende Sedik is een van hen.

Telefoontje uit China met dreigende taal

Sedik ontving in februari een telefoontje uit China nadat ze met de BBC had gesproken over stelselmatige verkrachtingen in de kampen. Haar zus zat op een politiebureau en een agent nam het woord: "Realiseer je dat al je familie hier bij ons is. Denk hier goed over na."

Haar zus schreeuwde dat Sedik moest ophouden met het vertellen van onwaarheden. De agent zei dat ze zich bij de Chinese ambassade in Den Haag moest melden en dat zij daar een veilige terugreis naar huis konden organiseren. "Dit land zal je met open armen ontvangen", zei hij.

Inmiddels heeft Sedik asiel gekregen. Haar dochter woont ook in Nederland, maar de rest van haar familie heeft alle contacten verbroken. Haar echtgenoot heeft zich van haar laten scheiden. Hoe het met ze gaat, weet ze niet.

De 51-jarige Qelbinur Sedik gefotografeerd door onze verslaggever.

De 51-jarige Qelbinur Sedik gefotografeerd door onze verslaggever.
De 51-jarige Qelbinur Sedik gefotografeerd door onze verslaggever.
Foto: NU.nl

Sedik belandde als lerares in een concentratiekamp

Sedik was meer dan 28 jaar docent Chinees op een lagere school. In september 2017 veranderde haar leven totaal toen ze werd gevraagd om 'analfabeten' te onderwijzen. Ze moest een geheimhoudingsverklaring tekenen. Sedik belandde in een concentratiekamp, waar Oeigoerse gevangenen geketend aan handen en voeten in een klas op kleine krukjes zaten.

In het vrouwenkamp waar ze daarna werkte, zat ze als lerares in een kooi, en gaf ze les aan vrouwen met kaalgeschoren hoofden die steeds in groepen van driehonderd in een grote zaal zaten.

In 2017 werd bij Sedik onder dwang een spiraaltje geplaatst, net als bij duizenden andere vrouwen in Xinjiang tijdens een door de overheid gestarte campagne. Later in 2019 werd ze gedwongen gesteriliseerd.

Genocide op de Oeigoeren

"Het verhaal van mevrouw Sedik is een hartverscheurende bevestiging van het menselijk leed in Xinjiang", zegt D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma tegen NU.nl. In februari diende hij een door het parlement aangenomen motie in, waarin wordt gesteld dat China genocide pleegt op de Oeigoeren.

"Het baart mij grote zorgen dat we hier een voorbeeld zien van Chinese beïnvloeding in Nederland. Dat mevrouw Sedik, gevlucht voor onderdrukking, zich opnieuw bedreigd voelt in Nederland. Dat kan niet en dat mag niet. Ik pleit voor het instellen van een parlementaire commissie om dit beter in kaart te brengen, zodat wij ons als land er beter tegen kunnen weren en de Chinezen die hier hun thuis hebben gevonden beter kunnen beschermen."

Aangifte Oeigoeren geseponeerd

Sedik is niet de enige die vanuit China wordt bedreigd. In 2019 deden 58 Oeigoeren aangifte vanwege bedreiging, intimidatie, discriminatie, dwang en chantage van Oeigoeren in Nederland en hun familieleden in China door de Chinese overheid.

In augustus 2020 liet het Openbaar Ministerie (OM) weten geen vervolging in te stellen, omdat China naar verwachting niet zou meewerken aan een uitgebreid onderzoek ter plaatse. Ook zouden contactgegevens van aangevers en getuigen moeten worden overhandigd aan de Chinese autoriteiten, iets wat het OM "onwenselijk" achtte.

Amnesty International is in samenwerking met het televisieprogramma Pak de Macht van televisiemaker Tim Hofman een handtekeningenactie gestart, waarin de Chinese ambassadeur in Nederland ertoe wordt opgeroepen met hen in gesprek te gaan over de situatie van de Oeigoeren. Inmiddels is de petitie door meer dan 80.000 mensen getekend.

De AIVD liet deze week in zijn jaarverslag weten dat China een van de landen is die in Nederland dissidenten onder druk zetten, waardoor mensen zich niet meer vrij durven te uiten.

Wie zijn de Oeigoeren en waarom onderdrukt China hen?
180
Wie zijn de Oeigoeren en waarom onderdrukt China hen?

Hoe dit verhaal tot stand kwam

  • NU.nl-gebruiker Silvia vroeg zich af hoe dit verhaal tot stand kwam en hoe NU.nl de ervaringen van Qelbinur Sedik heeft gecontroleerd. NU.nl heeft Sedik onlangs vier uur lang geïnterviewd (via een tolk) om haar verhaal op te schrijven.
  • Haar specifieke, individuele ervaringen zijn niet te verifiëren bij een andere bron, maar er is geen enkele reden om te denken dat haar verhaal niét zou kloppen.
  • Mensenrechtenorganisaties Human Rights Watch en Amnesty International deden namelijk eerder onderzoek naar de Oeigoerse kampen en Sediks verhaal komt volledig overeen met wat ze van andere betrokkenen hoorden.
  • Alleen al in Nederland hebben 59 mensen aangifte gedaan van wie familieleden ook zijn verdwenen in kampen of die vanuit China worden bedreigd.
  • De Chinese overheid weigert tot nu toe onafhankelijke waarnemers toe te laten tot de kampen.