Na de Duitse parlementsverkiezingen in september komt er na zestien jaar een einde aan het tijdperk van Angela Merkel als bondskanselier, en wie haar zal opvolgen is allesbehalve zeker. Binnen Merkels eigen CDU/CSU is er maandagavond crisisoverleg over de interne machtsstrijd die is ontstaan, terwijl eerder op de dag een sterke externe kandidaat voor het kanselierschap zich definitief in de strijd meldde.

Zestien jaar lang, sinds 22 november 2005 om precies te zijn, was Merkel dé stabiele factor in Duitsland, dat net als andere Europese landen niet zonder politieke onrust bleef.

De inmiddels 66-jarige Merkel kreeg in binnen- en buitenland lof voor de evenwichtige manier waarop ze onder vaak moeilijke omstandigheden, zoals de financiële crisis in 2008-2009 en de huidige coronacrisis, de politieke rust wist te bewaren.

Juist die stabiliteit dreigt echter samen met 'Mutti' Merkel te verdwijnen in de aanloop naar de parlementsverkiezingen in september. Merkel kondigde in oktober 2018 al aan de politiek te verlaten nadat haar vierde kabinet de rit heeft uitgezeten.

Zowel binnen als buiten haar partij zijn er meerdere troonpretendenten opgestaan en de strijd om de troon is een klein half jaar voor de verkiezingen in volle hevigheid losgebarsten.

Merkel vijftien jaar aan de macht: zo bereikte ze de top
205
Merkel vijftien jaar aan de macht: zo bereikte ze de top

Merkels eigen partij CDU vormt samen met de CSU, die alleen actief is in de deelstaat Beieren, een partijenformatie in de Bondsdag. 'Die Union' is daarmee al jaren de grootste fractie van Duitsland, die dus ook de kanselier leverde.

De twee partijen benoemen normaliter een gezamenlijke Spitzenkandidat (kanselierskandidaat). De afgelopen keren was dat dus steevast Merkel, maar nu er een nieuwe kandidaat naar voren geschoven moet worden, komen er steeds meer zichtbare scheuren in de samenwerking.

Vanuit de CDU werd Armin Laschet in januari genomineerd als de beoogde opvolger van Merkel. Deze huidige premier van Noordrijn-Westfalen kreeg de voorkeur boven Friedrich Merz en Norbert Röttgen. Hij gaf al aan graag bondskanselier te worden als de verkiezingsuitslagen dat mogelijk maken.

Namens de CSU heeft Markus Söder, de premier van Beieren, zich nu echter aangemeld om kandidaat-premier te worden namens de partijencoalitie. Hij stelt dat hij meer kans maakt dan Laschet in de verkiezingen in september en dat het hoe dan ook tijd wordt dat er eindelijk eens een kandidaat-'Bundeskanzler' uit Beieren naar voren wordt geschoven.

Merkel zelf zag in Annegret Kramp-Karrenbauer (links) haar ideale opvolger.

Merkel zelf zag in Annegret Kramp-Karrenbauer (links) haar ideale opvolger.
Merkel zelf zag in Annegret Kramp-Karrenbauer (links) haar ideale opvolger.
Foto: Reuters

Merkel had tot een jaar geleden nog heel iemand anders in gedachten als haar ideale opvolger: minister van Defensie Annegret Kramp-Karrenbauer. De 'kroonprinses' trok zich vorig jaar februari echter terug als kandidaat en CDU-voorzitter, nadat een regionale afdeling in de deelstaat Thüringen met de steun van de rechts-populistische partij AfD een nieuwe premier had gekozen. Dat gebeurde tegen de wil van de landelijke partij.

Kramp-Karrenbauer werd verweten "te weinig controle" over de partij te hebben, wat de afbrokkelende eensgezindheid verder zichtbaar maakte.

De machtsstrijd tussen rivalen Laschet en Söder dreigt de interne relaties, en daarmee het vertrouwen van de kiezer, nu verder te beschadigen in de aanloop naar de verkiezingen. Het partijbestuur van de CDU vergadert maandagavond over de vastgelopen machtsstrijd bij de christendemocraten.

Als het aan Die Grünen-lijsttrekker Annalena Baerbock ligt, wordt zij de opvolger van Angela Merkel als kanselier, en niet iemand van de CDU/CSU.

Als het aan Die Grünen-lijsttrekker Annalena Baerbock ligt, wordt zij de opvolger van Angela Merkel als kanselier, en niet iemand van de CDU/CSU.
Als het aan Die Grünen-lijsttrekker Annalena Baerbock ligt, wordt zij de opvolger van Angela Merkel als kanselier, en niet iemand van de CDU/CSU.
Foto: ANP

Omdat het dus rommelt binnen de CDU/CSU, ruiken andere partijen hun kans om de hegemonie van de christendemocraten te doorbreken. De belangrijkste uitdager lijkt Annalena Baerbock te zijn. Zij is lijsttrekker van milieupartij Die Grünen (De Groenen), die de CDU/CSU in de peilingen op de hielen zit.

De Groenen gingen voorheen altijd met twee lijsttrekkers de verkiezingen in, maar schuiven met Baerbock nu voor het eerst een enkele kandidaat naar voren die de concurrentie aan kan gaan in de strijd om de opvolging van Merkel.

Baerbock, die sinds 2013 parlementslid is, steekt haar ambitie niet onder stoelen of banken. Op de persconferentie waarop haar lijsttrekkerschap werd aangekondigd, zei ze maandag onomwonden de nieuwe kanselier te willen worden in september en van het klimaatbeleid een absoluut speerpunt te maken.

"Ik sta voor vernieuwing. Anderen zullen de status quo vertegenwoordigen", zei de politica op een persconferentie met haar collega-voorzitter Robert Habeck. Die erkende dat hij ook graag lijsttrekker was geworden, maar dat er uiteindelijk een keus gemaakt moest worden. De Groenen lijken daarmee veel eensgezinder dan CDU/CSU.

De milieupartij versloeg het CDU vorige maand al eens in de deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg. De stembusgang in de deelstaten geldt als barometer voor de landelijke politiek.