Een tiental gepensioneerde admiraals is maandag in Turkije opgepakt, nadat ze zaterdag met 94 anderen in een open brief hun zorgen hadden geuit over de discussie rondom het Verdrag van Montreux. Volgens de regering van president Recep Tayyip Erdogan wordt met de brief impliciet opgeroepen tot een staatsgreep.

Volg het nieuws uit Turkije Ontvang meldingen bij belangrijke ontwikkelingen rondom Turkije

Erdogan wil een kanaal aanleggen dat parallel aan de Bosporus loopt. Daarmee komt mogelijk het Verdrag van Montreux uit 1936 in het geding. Deze internationale overeenkomst geeft Turkije de controle over de Dardanellen en de Bosporus.

"Het gegeven dat er in de context van het geplande kanaal gesproken wordt over het eventueel terugtrekken uit het Verdrag van Montreux is reden tot zorg", zo valt te lezen in de brief.

De regering en de AKP van Erdogan reageerden gepikeerd. Volgens hen wekt de brief de suggestie dat een staatsgreep nodig is. De Turkse oppositie vindt de kritiek van de regering op de admiraals overtrokken en beticht de regering van "staatsgreepparanoia."

Brief raakt gevoelige snaar

Verklaringen van het leger liggen gevoelig in Turkije, omdat dergelijke uitingen in het recente verleden voor veel politieke onrust hebben gezorgd.

In 1971 zag premier Süleyman Demirel zich na een ultimatum van het leger gedwongen tot opstappen. Hij werd verantwoordelijk gehouden voor de onrust in het land.

26 jaar later werd premier Necmettin Erbakan, de politiek mentor van Erdogan, via een mededeling van de legerleiding eveneens tot opstappen gedwongen. Erbakan zou het seculiere karakter van de staat onvoldoende hebben bewaakt. Doordat de grondwet van kracht bleef en het parlement zijn werk kon blijven doen, werd deze ingreep later een postmoderne coup genoemd.

In 2007 sprak de legerleiding haar zorgen over de presidentsverkiezingen uit, toen bleek dat Abdullah Gül als winnaar uit de strijd zou komen. Zijn conservatieve achtergrond en het gegeven dat zijn vrouw een hoofddoek droeg, was tegen het zere been van het leger, dat zich opnieuw als hoeder van het secularisme opwierp. De mededeling kwam het leger op veel kritiek te staan, onder meer van de Europese Unie en de Verenigde Staten. De AKP schreef nieuwe verkiezingen uit, die het vervolgens glansrijk won.