Het is sinds begin februari onrustig in Myanmar, nadat de strijdkrachten van dat land een staatsgreep pleegden. Honderdduizenden mensen gingen sindsdien de straat op om een terugkeer naar een burgerregering te eisen. De junta treedt hard tegen hen op. Wat is er precies aan de hand?

Myanmar. Help me even.
Myanmar ligt in Zuidoost-Azië en was tot 1948 een Britse kolonie. Myanmar stond eerder bekend als Birma en was tussen 1962 en 2011 een militaire dictatuur.

Daarna kwam de terugkeer naar een burgerregering, onder leiding van Aung San Suu Kyi. Deze Nobelprijswinnaar had zich sinds eind jaren tachtig ingezet voor democratisering en had jaren doorgebracht onder huisarrest.

Het leger bleef een flinke vinger in de pap houden. Zo is een deel van de zetels in het Myanmarese parlement gereserveerd voor militairen.

Myanmar heeft zo'n 54 miljoen inwoners. De dominante geloofsovertuiging is het boeddhisme, maar het land kent ook veel andere religies en is etnisch heel divers. In verschillende deelstaten is sprake van etnische conflicten die al spelen sinds de onafhankelijkheid.

Veel internationale aandacht ging in de afgelopen jaren uit naar de situatie in de deelstaat Rakhine, waar het Myanmarese leger, de Tatmadaw, sinds 2017 grootschalig optreedt tegen een separatistische beweging van Rohingya's, een islamitisch minderheidsvolk. Volgens de VN maakt de Tatmadaw zich schuldig aan genocidale acties. Honderdduizenden Rohingya's zijn op de vlucht geslagen.

Voor Aung San Suu Kyi, die volmondig achter het leger bleef staan, betekende dit de doodsklap voor haar internationale reputatie als democratiseringsicoon.

Betogers vluchten na schoten en knallen bij demonstratie in Myanmar
84
Betogers vluchten na schoten en knallen bij demonstratie in Myanmar

Waarom wordt er nu gedemonstreerd en hoe verloopt dat?
De Tatmadaw greep op 1 februari de macht in het land met een staatsgreep. President Win Myint, politiek leider Aung San Suu Kyi en verschillende andere hooggeplaatste leden van regeringspartij Nationale Liga voor Democratie (NLD) werden vastgezet.

Meteen na de coup ontstonden massale protesten, die in de twee weken die volgden verder aanzwollen. Honderdduizenden demonstranten eisen de vrijlating van Aung San Suu Kyi en de andere politici en het herstel van de burgerregering.

Het leger treedt hard op tegen de betogers. Myanmar is een vrij gesloten land, dus cijfers over slachtoffers zijn moeilijk te bemachtigen. Internationale nieuwsbureaus melden op basis van getuigen, zoals plaatselijke artsen, dat militairen met scherp schieten op demonstranten. Tienduizenden mensen zijn opgepakt. Er is een avondklok ingesteld en de militaire junta zet regelmatig het internet op zwart of sluit de stroom af.

Op sociale media circuleren berichten dat veel politieagenten zich hebben aangesloten bij de betogers of hen door barricades lieten, maar die kunnen niet onafhankelijk worden bevestigd.

Hoe wordt die staatsgreep gerechtvaardigd door het leger?
De NLD van Aung San Suu Kyi behaalde in november vorig jaar een monsterzege bij de parlementsverkiezingen, met meer dan 80 procent van de te vergeven zetels. De Tatmadaw, die zich achter de oppositie had geschaard, beweert dat er grootschalig werd gefraudeerd. Volgens de Myanmarese kiesraad is dat onzin.

Juntaleider Min Aung Hlaing stelt dat de Tatmadaw nieuwe verkiezingen wil organiseren, om de macht daarna aan de winnaar te overhandigen.

Van Aung San Suu Kyi is sinds de staatsgreep niks meer vernomen. Haar advocaat zei van een rechter te hebben gehoord dat de regeringsleider woensdag een zitting zal bijwonen. Ze wordt ervan beschuldigd illegaal militaire walkietalkies te hebben geïmporteerd voor haar beveiligers. De advocaat zei Aung San Suu Kyi nog niet zelf te hebben gesproken.

De afgezette Myanmarese regeringsleider Aung San Suu Kyi.

De afgezette Myanmarese regeringsleider Aung San Suu Kyi.
De afgezette Myanmarese regeringsleider Aung San Suu Kyi.
Foto: AFP

Wat vinden andere landen van de staatsgreep in Myanmar?
In het Westen is de coup breed veroordeeld. Ook door Nederland, waar minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken opriep tot de "onmiddellijke vrijlating van alle democratisch verkozen politici en vertegenwoordigers van de burgermaatschappij".

VN-secretaris-generaal António Guterres liet weten zich ernstig zorgen te maken over de inzet van "onacceptabel geweld" tegen Myanmarese burgerdemonstranten.

In internationaal verband optreden tegen de junta in Myanmar is lastig, omdat het land door China wordt beschouwd als de eigen achtertuin. Peking reageerde begin februari op de coup door Myanmar een "vriendelijke buur" te noemen. Chinese staatsmedia omschreven de staatsgreep als een "grote herschikking van het kabinet".