Zondag verloopt een ultimatum dat de Belarussische oppositie heeft gesteld. De oppositie eist onder meer het vertrek van president Alexander Lukashenko en belooft landelijke stakingen en wegblokkades als hij niet opstapt. Maar het is de vraag of de daad ook bij het woord gevoegd kan worden.

Twee weken geleden stelde oppositieleider Svetlana Tikhanovskaya het ultimatum. De president moet van de oppositie aftreden, alle politieke gevangenen vrijlaten en het politiegeweld tegengaan. Voldoet hij niet aan de eisen, dan wordt de productie- en dienstensector stilgelegd, aldus de oppositie. Tikhanovskaya bevestigde het plan afgelopen vrijdag in een verklaring.

Het dreigement is ambitieus. Bij succes zal deze actie zeker de grootste zijn sinds het begin van de massale protesten tegen de frauduleus verlopen verkiezingen in augustus. Maar analisten betwijfelen of genoeg burgers eraan zullen meedoen.

In de afgelopen weken neemt het aantal demonstranten in Belarus namelijk af. Demonstraties in Minsk zijn korter en trekken tienduizenden betogers in plaats van de ruim honderdduizend demonstranten die eerder op de been waren. Ook lijkt de steun op het platteland kleiner dan in de hoofdstad.

Betogers worden structureel vervolgd

Analisten wijzen op uitputting onder de betogers en een steeds hardere opstelling van Lukashenko, die geenszins van plan lijkt te vertrekken of compromissen te sluiten. Onlangs dreigde zijn regime nog met de inzet van vuurwapens tegen demonstranten. Lukashenko omschrijft ze steevast als "criminelen" die met buitenlands geld betaald worden om rellen uit te lokken.

Daarbij worden leiders van de protestbeweging opgepakt en strafrechtelijk vervolgd. Deze intimiderende tactiek zou de landelijke staking weleens kunnen dwarsbomen. Afgelopen weken stonden agenten al bij de tractorfabriek, waar ze de achterban van betogers aanhielden en dreigden met boetes en ontslag.

73-jarige vrouw opgepakt tijdens protest in Belarus
59
73-jarige vrouw opgepakt tijdens protest in Belarus

Landelijke staking is riskant

Als het niet lukt een landelijke staking te organiseren of als die niet snel genoeg vruchten afwerpt, zou het ultimatum weleens een "zeer grote fout" kunnen zijn, schrijft politicoloog Kamil Klysinski van de Poolse denktank OSW. Het mislukken van zo'n ambitieuze en volgens OSW riskante actie zou de bevolking namelijk kunnen ontmoedigen.

Vorige week dinsdag stelde de onafhankelijke vakbeweging een commissie in om de landelijke actie te coördineren. Dat had gemengde signalen tot gevolg. Met een eerdere staking bij de staatsmedia wist de beweging geen momentum te creëren, terwijl een andere staking bij een zoutfabriek drie dagen lang werd volgehouden, schrijft Politico.

De staking lijkt vooral nodig te zijn om Lukashenko te dwingen met de oppositie om de tafel te gaan zitten. Dat heeft hij tot nu toe geweigerd. Ondanks de oprichting van een coördinatieraad met gerespecteerde oppositieleiders en Nobelprijswinnaar Svetlana Alexievich wil Lukashenko niet met de betogers praten.

Ook zijn maar weinig regeringsfunctionarissen overgestapt. Met name bij de veiligheidsdiensten, de politie en het leger heeft Lukashenko de touwtjes nog stevig in handen. Wil de staking slagen, dan moeten meer sleutelfiguren de komende dagen naar de oppositie overstappen, zegt de Belarussische analist Ryhor Astapenia tegen Politico.

Waarom noemen we Wit-Rusland voortaan Belarus?

  • Sinds de onafhankelijkheid in 1991, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, heet het land officieel de Republiek Belarus. In officiële teksten wordt dan ook die benaming gebruikt. Belarus doet meer recht aan hoe de bevolking het land zelf noemt. Sommige Belarussen nemen vanwege de associatie met Rusland aanstoot aan de benaming Wit-Rusland. Voorheen gebruikten we de ingeburgerde naam Wit-Rusland, omdat die voor veel lezers herkenbaarder is.