Bij een explosie in de haven van de Libanese hoofdstad Beiroet vielen dinsdag tientallen doden en raakten duizenden anderen gewond. In de geëxplodeerde loods lag volgens lokale veiligheidsdiensten al sinds 2014 ruim 2.700 ton ammoniumnitraat opgeslagen. Wat is dit voor stof en waarvoor wordt het gebruikt?

Ammoniumnitraat is een zeer goed in water oplosbaar zout van salpeterzuur en ammoniak. In de basis wordt het voornamelijk gebruikt als kunstmest in de landbouw. Het middel onttrekt vocht aan de grond, waardoor veel stikstof in de bodem vrijkomt. Dat bevordert de plantengroei.

Ook is het een essentiële component van ANFO, een mengsel van ammoniumnitraat en stookolie, dat veel wordt gebruikt als explosief in de mijnbouw en dynamiet grotendeels heeft verdrongen in die sector.

Daarnaast wordt de stof regelmatig door terroristen gebruikt bij het maken van bommen, omdat het door het agrarisch gebruik relatief makkelijk verkrijgbaar is. Er is echter veel chemische kennis nodig om van ammoniumnitraat een bom te fabriceren.

Libanezen in shock en op zoek naar geliefden in stad in vol puin
127
Libanezen in shock en op zoek naar geliefden in stad in vol puin

Ammoniumnitraat zelf niet erg brandbaar

Opgeslagen ammoniumnitraat, zoals in Beiroet, komt uit zichzelf niet makkelijk tot ontploffing. Er is een samenloop van omstandigheden nodig om te leiden tot een dergelijke explosie. Daarvoor is eigenlijk altijd een brandstof of externe katalysator voor nodig. De stof is namelijk niet erg brandbaar.

Ammoniumnitraat is een zogeheten oxidatiemiddel: het versterkt de verbranding en zorgt ervoor dat andere stoffen gemakkelijker kunnen ontbranden.

Daarom gelden in de meeste landen strenge regels voor de opslag van ammoniumnitraat. In verband met de veiligheid moet het weggehouden worden van brandstoffen en warmtebronnen.

Vaker explosies met ammoniumnitraat

In het verleden heeft ammoniumnitraat vaker aan de basis gestaan van grote - voornamelijk industriële - explosies.

Zo ging in 2013 een kunstmestfabriek in de Amerikaanse staat Texas de lucht in met vijftien doden tot gevolg en vielen bij een ongeluk in een chemische fabriek in het Franse Toulouse 31 doden.

Het middel is door terroristische groeperingen, zoals de Taliban, gebruikt om (geïmproviseerde) bommen mee te maken. Ook was ammoniumnitraat een onderdeel in de bom bij de aanslag in de Amerikaanse stad Oklahoma City in 1995.

Grote vuurbal en schokgolf bij explosie in Beiroet
94
Grote vuurbal en schokgolf bij explosie in Beiroet

'Aan mega-explosie gingen kleinere explosies vooraf'

Afgaande op videobeelden gingen aan de mega-explosie in Beiroet volgens deskundigen waarschijnlijk kleinere explosies vooraf.

"Het vuur heeft de boel doen exploderen", zei explosievenexpert Ad van Riel woensdagochtend in het NOS Radio 1 Journaal.

"Onderin het vuur bouwde een druk op. Op een gegeven moment was die voldoende om tot een massa-explosie te komen. Dan is 2.700 ton ammoniumnitraat echt enorm", aldus Van Riel.

Bekijk ons liveblog voor de laatste informatie over de explosie in Beiroet.