Het conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan over de betwiste regio Nagorno-Karabach bereikte begin deze week weer een dieptepunt, toen bij gevechten in de regio Tavush zestien mensen om het leven kwamen. Duizenden demonstranten in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe riepen hun regering op om Armenië de oorlog te verklaren.

De twee landen zijn in de afgelopen week al drie dagen op rij met elkaar in gevecht geraakt, maar dat is niet voor het eerst.

Dat het al decennialang niet botert tussen beide landen is geen verrassing te noemen. Die spanning is voor het grootste deel terug te leiden naar de regio Nagorno-Karabach, in het zuidwesten van Azerbeidzjan. De regio maakte tijdens het Sovjetbewind deel uit van Azerbeidzjan, maar werd voornamelijk bevolkt door Armeniërs. In 1988 eiste de Armeense bevolking van Nagorno-Karabach de onafhankelijkheid op.

Turkije steunde Azerbeidzjan in het conflict, terwijl Nagorno-Karabach - dat al langer banden onderhield met Armenië - hulp kreeg van de Armeense strijdkrachten.

Eindstand na een oorlog in de jaren negentig: Azerbeidzjan behield in feite zeggenschap over de regio, maar in de praktijk regeert Nagorno-Karabach autonoom, waarbij het nauwe banden onderhoudt met Armenië.

Het conflict laaide de laatste decennia wel vaker op, maar dat speelde zich toch vooral af op politiek vlak of via schermutselingen rondom de scheidslijn in Nagorno-Karabach. Dat de gevechten nu plaatsvinden nabij de Armeense provincie Tavush, langs de daadwerkelijke grens tussen beide landen, kan zorgwekkend worden genoemd.

De begrafenissen van twee gedode militairen trokken afgelopen week veel publiek in Azerbeidzjan. (Foto: Reuters)

Conflict breidt zich uit naar andere grensgebieden

André Gerrits, hoogleraar internationale politiek aan de Universiteit Leiden, legt uit dat een oplossing voor dit conflict heel lastig is. "Het gevaarlijke aan Nagorno-Karabach is dat ook allerlei buitenlanden zich ermee bemoeien of partij kiezen."

Turkije liet meteen na de schermutselingen weten koste wat het kost Azerbeidzjan te zullen steunen. In Azerbeidzjan wordt Turks gesproken en een groot deel van de bevolking is - net als in Turkije - moslim.

Maar Turkije is niet het land dat dit conflict zal bepalen, aldus Gerrits.

Rusland speelt sleutelrol in (militair) conflict

Armenië en Azerbeidzjan maakten allebei deel uit van de Sovjet-Unie. Het is dus niet meer dan logisch dat er nog altijd nauwe betrekkingen worden onderhouden met Rusland. Bovendien: beide landen zijn ook militair afhankelijk van Moskou.

"Rusland heeft altijd gezegd een bemiddelende rol te spelen, maar heeft er ook voor gezorgd dat beide landen afhankelijk zijn. Armenië heeft weinig vrienden en is om veiligheidsredenen geheel afhankelijk van Rusland, maar ook Azerbeidzjan krijgt militaire steun uit Moskou", aldus de hoogleraar. "Voor Rusland is deze positie niet ongunstig, dus van de Russen hoeven we geen doorbraak te verwachten. Ze hebben daarnaast ook geen belang bij verdere escalatie, vandaar ook de matigende geluiden vanuit Moskou."

Maar beide partijen hebben ook hun eigen agenda, zo legt Gerrits uit. "Beide landen kunnen geen concessies doen aan hun volk. Trots, eer en aanzien zijn hele belangrijke dingen in Armenië en Azerbeidzjan, en een toenadering kan hun positie in eigen land ondermijnen."

Dat het conflict leeft in de landen bleek woensdagavond des te meer, toen tienduizenden mensen in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe van hun regering eisten dat die Armenië de oorlog verklaarde. Er werd nog meer olie op het vuur gegooid toen een dag later de Azerbeidzjaanse minister van Buitenlandse Zaken werd ontslagen vanwege "zinloze onderhandelingen" met Armenië. Vrijdag kwam het zelfs tot gevechten tussen Armeniërs en Azeri's bij de Armeense ambassade in Londen.

"Het wordt zowel de Azerbeidzjaanse als de Armeense leiders onmogelijk gemaakt om concessies te doen en nader tot elkaar te komen, door de emoties die dit conflict in eigen land voortdurend oproepen", besluit Gerrits.

Aanleiding voor de recentste oplaaiing van het conflict zou een drone van Azerbeidzjan boven Armeens grondgebied zijn geweest. (Foto: Reuters)

Ruzie over Nagorno-Karabach draait niet om grondstoffen

Het ingewikkelde aan dit conflict is dat het niet om de grondstoffen of om andere materiële rijkdommen gaat. De ruzie wordt vooral gevoerd om cultuur, identiteit en geschiedenis. En zelfs een wapenstilstand die in 1996 werd afgesproken, kan die gevoelens niet onderdrukken.

"De partijen zitten zo diep in de loopgraven, dat een oplossing van het probleem bijna onmogelijk is. Er is dan maar heel weinig nodig om een conflict weer aan te wakkeren, zoals deze week bleek", aldus Gerrits.