De Amerikaanse Senaat heeft woensdagochtend (Nederlandse tijd) de regels voor de afzettingsrechtszaak tegen president Donald Trump vastgelegd. De elf amendementen van de Democratische fractievoorzitter in de Senaat, Chuck Schumer, werden allemaal door de Republikeinse meerderheid weggestemd.

De eerste zittingsdag, die dinsdagmiddag begon, werd gekenmerkt door strikte verdeeldheid langs de partijlijnen. Slechts in enkele gevallen weken enkele stemmers van de 53 Republikeinse en 47 Democratische senatoren af van hun partijlijn. De resolutie werd uiteindelijk aangenomen met de verwachte 53 stemmen voor en 47 stemmen tegen.

De zeven Democratische impeachment managers van het Huis van Afgevaardigden, die optreden als aanklagers, en het team van advocaten dat Trump verdedigt, krijgen elk 24 uur de tijd om hun zaken uiteen te zetten. Die uren moeten worden verspreid over drie zittingsdagen.

Na deze openingspleidooien krijgen de senatoren, die de jury vormen, zestien uur de tijd om beide kampen vragen te stellen. Vervolgens wordt met een debat en een stemming besloten of de Senaat nieuwe getuigen zal oproepen of nieuwe documenten zal opvragen.

De Republikeinse fractievoorzitter in de Senaat, Mitch McConnell, ontwierp de resolutie. Hij kreeg in de afgelopen weken veel kritiek te verduren nadat hij zei dat hij "geen onpartijdig jurylid" zal zijn en tijdens het proces nauw zal samenwerken met het Witte Huis.

McConnell paste resolutie op laatste moment aan

In de weken voorafgaand aan de start van de rechtszaak zei McConnell dat zijn resolutie veel overeenkomsten zou vertonen met de regels die werden gebruikt tijdens het proces tegen Bill Clinton in 1999.

Bij de presentatie op maandag bleken er echter belangrijke verschillen. Zo kregen de aanklagers en verdedigers aanvankelijk maar twee dagen de tijd om de 24 uren voor hun openingspleidooien over te verdelen en zou de Senaat de bewijzen die door het Huis van Afgevaardigden werden verzameld niet automatisch toelaten tijdens de rechtszaak.

McConnell paste de resolutie dinsdag op het laatste moment aan op die twee punten, nadat een groepje relatief gematigde Republikeinse senatoren zich erover beklaagde. De Democraten hopen dat hetzelfde groepje zich later tijdens het proces ook ontvankelijk zal tonen voor het toelaten van nieuw bewijs.

De Democratische aanklagers legden tijdens de eerste zitting uit waarom het horen van nieuwe getuigen en het opvragen van nieuwe documenten voorwaarden zijn om een eerlijk proces te garanderen. Ze wilden dat dit werd vastgelegd in de resolutie met procesregels.

McConnell schoof een besluit daarover voor zich uit: de senatoren zullen zich in een later stadium van het proces over die vraag buigen, zei hij. Democratische pogingen om de resolutie aan te passen, werden langs de partijlijnen verworpen.

Opperrechter John Roberts van het Amerikaans Hooggerechtshof arriveert dinsdagochtend bij het Capitool in Washington. Roberts treedt tijdens de rechtszaak tegen Trump op als voorzitter. (Foto: Reuters)

Witte Huis weigerde medewerking aan Huis van Afgevaardigden

De advocaten van Trump voerden tijdens de debatten aan dat het niet aan de Senaat is om het werk van het Huis van Afgevaardigden over te doen: als de Democraten nieuwe getuigen willen horen, hadden ze dat tijdens het afzettingsonderzoek in het Huis moeten doen, aldus de raadslieden van de president.

Daarbij laat de verdediging buiten beschouwing dat het Witte Huis elke vorm van medewerking aan het afzettingsonderzoek weigerde, zeggen de Democraten. Het had maanden, zo niet jaren in beslag kunnen nemen om de gewenste getuigenverklaringen en documenten via de rechter af te dwingen. Het gebrek aan medewerking van Trump ligt ten grondslag aan een van de twee aanklachten tegen hem: belemmering van het Congres.

Verdediging Trump noemt proces 'onwettig'

De president wordt er ook van beschuldigd zijn macht te hebben misbruikt door de Oekraïense regering onder druk te zetten om strafrechtelijke onderzoeken naar de Democratische oud-vicepresident en presidentskandidaat Joe Biden en diens partij aan te kondigen.

Zijn advocaten stellen dat Trump binnen zijn wettelijke bevoegdheden bleef en niets verkeerd deed. Ze doen het afzettingsproces tegen hem af als een "onwettige", politiek gemotiveerde Democratische poging om de verkiezingsuitslag van 2016 ongedaan te maken.

Trump was zelf niet in Washington tijdens de eerste zittingsdag. De Amerikaanse president woont de economische top in het Zwitserse Davos bij.