De strijd rond de naderende verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk lijkt vooral tussen de Conservatieven en Labour te gaan. Maar er zijn ook twee kleinere partijen, die wellicht weinig kans maken op de winst, maar toch een rol van betekenis kunnen spelen.

De leider van de Brexit Party, Nigel Farage, besteedde dinsdag op de laatste grote campagnebijeenkomst voor de verkiezingen in Londen veel aandacht aan de vraag: waar dient zijn partij eigenlijk nog voor?

Ondanks voorspellingen dat de Brexit Party geen enkele zetel in het Lagerhuis zal veroveren, toonde Farage zich dinsdag onverminderd strijdvaardig. Het half gevulde zaaltje in een oude evenementenhal in het hart van Westminster stond dan misschien in schril contrast met de rally's met duizenden aanhangers die de partij hield in aanloop naar de verkiezingen voor het Europees Parlement, de campagnevideo's die bij aanvang werden vertoond waren nog steeds gelikter dan wat de Conservatieven en Labour de Britten in de laatste weken voorschotelden.

De helft van de aanwezigen, de niet-journalisten, klapte en juichte extra hard toen hun partijleider binnenliep op de klanken van Power van Kanye West. Farage opende zijn toespraak met een aanval op de pers ("jullie in Londen"), die hij ervan beschuldigde de Brexit Party tijdens de campagne te hebben "overspoeld met negativiteit".

Farage trok zich terug voor Conservatieve Partij

Hij verraste op 11 november vriend en vijand met de aankondiging dat de Brexit Party geen kandidaat naar voren schoof in de 317 kiesdistricten die sinds de vorige verkiezingen in handen van de Conservatieven zijn. Kiezers van hen afsnoepen, zou een pad effenen voor Labour of de Liberal Democrats, was zijn redenering. Dat zou indruisen tegen de raison d'être van de Brexit Party: de Britse uittreding afleveren.

Bovendien had premier Boris Johnson beloofd dat de transitieperiode na de Brexit, van exact een jaar, niet zou worden verlengd, en kon Farage leven met het 'Canada plus-model' dat Johnson zei na te streven voor het vrijhandelsakkoord dat in die transitieperiode moet worden bereikt met de EU.

"Op een bepaalde manier hebben we nu toch een Leave-alliantie", zei de leider van de Brexit Party, verwijzend naar zijn eerdere aandringen op zo'n bondgenootschap, waarmee hij de Conservatieven niet had weten te overreden. "Wij hebben die alleen in ons eentje opgetuigd."

Het is zeer de vraag of die zet goed heeft uitgepakt. Het bleek lastig om de achterban van de partij uit te leggen waarom op voorhand werd 'gecapituleerd' in de 317 districten. Vooral voor de mensen die zich daar als kandidaat hadden ingeschreven, was dat moeilijk te verteren.

De Conservatieven waren verheugd dat de Brexit Party hen niet meer in de weg stond, maar weigerden die gunst terug te betalen. Hooggeplaatste Conservatieven legden zelfs meer druk op Farage om ook terug te treden in kiesdistricten die tijdens de vorige verkiezingen naar Labour gingen. Farage gaf een vinger, maar Johnson en de zijnen lijken geen genoegen te nemen met minder dan een hele hand.

Britse verkiezingen: hebben de kleine partijen wel een kans?
202
Britse verkiezingen: hebben de kleine partijen wel een kans?

Van Brexit naar hervorming

De invloed van de Brexit Party op de politieke mainstream is onmiskenbaar. De Conservatieven namen in hun partijprogramma plannen op die zijn terug te leiden naar de rechts-populistische hoek, zoals een immigratiesysteem naar Australisch voorbeeld en grondige hervorming van de publieke omroep BBC. Maar daarmee werd de vraag of de partij van Farage nog toegevoegde waarde heeft ook prangender.

Farage vult die vraag zelf in door te stellen dat zijn partij niet alleen de Brexit wil afleveren, maar ook het hele Britse politieke systeem op de schop wil gooien. Zo wil de Brexit Party, die na een Britse uittreding zou moeten doorgaan als de Reform Party (hervormingspartij), het kiesstelsel veranderen en het volk meer directe inspraak geven door middel van referenda.

Swinson for prime minister

Aan de andere kant van het spectrum vinden we een andere kleine partij, de Liberal Democrats. Onder leiding van de jonge en relatief onbekende Jo Swinson streven die naar het compleet afblazen van de Brexit.

Dat voornemen vormt de kern van het grootste probleem waar de partij tijdens de campagne tegenaan liep. Zelfs veel fervente Remain-stemmers aarzelen bij het vooruitzicht het referendum uit 2016 van bovenaf te laten terugdraaien, zonder tweede referendum. Er stemden tenslotte 17,4 miljoen Britten vóór de Brexit.

Daarnaast gingen de Liberal Democrats de campagne in met de visie dat Swinson het best tot premier zou kunnen schoppen. Dat bleven ze gedurende de campagne volhouden - een wel bijzonder ambitieuze visie, gezien hun positie in de peilingen en de kenmerken van het Britse kiessysteem, dat niet bepaald is ingericht om de opkomst van kleine partijen te faciliteren.

Swinson gaf pas afgelopen maandag toe dat het zeer onwaarschijnlijk is dat haar partij een meerderheid van de stemmen zal behalen en een nieuwe regering mag leiden.

Komt er een Stop Brexit-coalitie?

Peilingen en electoraal rekenwerk laten momenteel ruimte voor twee mogelijke scenario's ten aanzien van de verkiezingen: de Conservatieven winnen een meerderheid en loodsen de Brexit-deal van Johnson door het parlement, óf de Conservatieven, noch Labour behaalt een meerderheid.

In dat laatste geval kunnen de Liberal Democrats toch nog een belangrijke rol spelen, zegt politicoloog Oliver Patel van University College London. "Er is geen enkele partij die dan met de Conservatieven wil samenwerken, dus dan zou Labour de kans krijgen om te proberen een regering te vormen."

Patel denkt dat een gedoogovereenkomst tussen Labour en de kleine anti-Brexit-partijen, zoals de Lib Dems, de Scottish National Party en de Green Party dan een reële mogelijkheid wordt. "Die zal zich beperken tot één gedeeld doel - de Brexit voorkomen - en dan snel in elkaar storten, want de partijen zijn onderling te verschillend om een stabiele regering te vormen."