Presidenten Volodymyr Zelensky van Oekraïne en Vladimir Poetin van Rusland zijn maandag naar Parijs gekomen om samen met de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Angela Merkel te praten over het conflict in Oost-Oekraïne. Of de leiders met een oplossing voor de jarenlang durende oorlog komen, is nog maar de vraag, stelt Rusland- en Oekraïnekenner Nicolaas Kraft van Ermel.

Tijdens de top wordt het jarenlang durende conflict in het oosten van Oekraïne besproken. In 2014 ontaardden hevige protesten tegen de toenmalige president Viktor Yanukovych, die een pro-Russisch beleid voer, in een gewelddadig conflict tussen pro-Russische separatisten enerzijds en het leger en prowesterse activisten anderzijds.

Het Russische leger trok in februari dat jaar de Krim binnen en annexeerde het schiereiland. Pro-Russische separatisten riepen vervolgens, na een haastig uitgeroepen referendum, de onafhankelijkheid van de Oost-Oekraïense regio's Loegansk en Donetsk uit.

Oekraïne weigert echter de Russische annexatie en de onafhankelijkheid van de pro-Russische gebieden te erkennen en krijgt hierin ook steun van het westen. Maar ook de pro-Russische separatisten geven niet toe. In het gebied woedt nu al vijf jaar een burgeroorlog, waarbij wekelijks nog slachtoffers vallen.

Het is maandag voor het eerst in drie jaar tijd dat er serieuze gesprekken plaatsvinden tussen Oekraïne en Rusland. "Het is al een overwinning dat er gesprekken gaan plaatsvinden", zei Zelensky eerder in gesprek met onder meer Time en Der Spiegel.

Rusland viert dat de Krim drie jaar geleden geannexeerd werd
Rusland viert dat de Krim drie jaar geleden geannexeerd werd

Zelensky en Poetin spreken maandag voor het eerst over conflict in Oekraïne

Rusland- en Oekraïnekenner Nicolaas Kraft van Ermel, die als historicus is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, noemt de top van maandag opvallend. "De gesprekken tussen Rusland en Oekraïne hebben heel lang stilgelegen. Het is ook voor het eerst dat Zelensky en Poetin elkaar hierover spreken."

Nieuw in de top van maandag zijn de veranderde verhoudingen in Oekraïne. "Het imago van Zelensky is heel anders ten opzichte van zijn nationalistische voorganger Petro Poroshenko, die beleid voerde rondom zijn slogan 'leger, taal en geloof'. Zelensky geeft aan wél bereid te zijn om te praten en eventueel een compromis te sluiten met Rusland."

De Oekraïense president Zelensky zegt wel bereid te zijn eventueel een compromis te sluiten in het conflict. (Foto: Reuters)

Of Rusland ook bereid is tot een compromis, is nog maar de vraag. "Rusland heeft wel last van de sancties die zijn ingevoerd vanwege het conflict met Oekraïne", stelt Kraft van Ermel. Daarnaast zou een concessie vanuit Rusland goed zijn voor het imago. Maar de relatief sterke positie van het land in dit conflict maakt dat concessies wel mogelijk zijn, maar niet per se hoeven.

Macron en Merkel schuiven in Parijs aan als bemiddelaar in het conflict. "Er is een soort machtsstrijd in Europa. Dat maakt dat Macron de top organiseert en Merkel ook bij het gesprek aanschuift", zegt Kraft van Ermel. "Macron probeert toch wel een beetje de sterke positie van Duitsland onderuit te halen."

Belang bij akkoord, maar concessies zijn lastig

Of er tijdens de top een oplossing gaat komen voor het conflict, durft Kraft van Ermel niet te zeggen. "Ik zie wel dat beide partijen belang hebben bij het akkoord, maar ik zie ook veel hobbels."

Hoewel Zelensky bereid is om concessies te doen, is het nog maar de vraag of de twee partijen in het land, de eenheden aan de zijde van Oekraïne enerzijds en de pro-Russische separatisten anderzijds, ook concessies willen doen.

"Zelensky wil het een en ander regelen ten opzichte van de autonomie van de Oost-Oekraïense regio's, maar wél binnen het beleid van Oekraïne. De pro-Russische separatisten willen zich echter aansluiten bij Rusland", zegt Kraft van Ermel. "En zowel de pro-Russische separatisten als de nationalistische groeperingen strijden vanuit een sterke ideologie. Krijg deze twee uitersten dan maar eens bij elkaar."

Meer ontspanning tussen de landen

Kraft van Ermel ziet de laatste tijd wel een verandering in de relatie tussen Rusland en Oekraïne. Minder dan een jaar geleden stonden de leiders bijvoorbeeld nog lijnrecht tegenover elkaar toen Rusland aankondigde paspoorten uit te gaan delen aan inwoners van het pro-Russische gebied in Oekraïne. "Maar een tijdje geleden had je ineens de gevangenenruil. Er lijkt wat meer ontspanning te ontstaan in de relatie tussen de twee landen."

Wel zal uit het gesprek van maandag blijken of deze relatief milde houding van Rusland toneel is of dat er echt sprake is van beleidsverandering in het land. Kraft van Ermel denkt dat de houding van Rusland maar een gebaar is. "Poetin heeft heel erg een nationalistische toon ingezet de afgelopen jaren. En het nadeel is dat als je eenmaal zo'n koers inzet, het moeilijk is om daarmee te stoppen."