De Amerikaanse president Donald Trump heeft dinsdag voorafgaand aan de NAVO-top in Londen uitgehaald naar zijn Franse tegenhanger Emmanuel Macron en andere NAVO-landen. Trump noemde uitspraken van Macron over de rol van de NAVO bij de Turkse inval in Noord-Syrië "respectloos".

Ook hekelde hij het feit dat andere lidstaten, waaronder Duitsland, niet zo veel aan het bondgenootschap bijdragen als de VS.

Trump reageerde daarmee op een verklaring van de Franse president Emmanuel Macron, die de NAVO eerder deze maand in een interview met The Economist omschreef als "hersendood". In het vraaggesprek zei Macron het gebrek aan strategische samenwerking tussen Europa en de VS te betreuren.

"Het was een heel, heel nare uitspraak. Volgens mij hebben ze een heel hoge werkloosheidsgraad in Frankrijk. Frankrijk doet het economisch gezien echt helemaal niet goed", zei Trump tijdens een gezamenlijke persconferentie met NAVO-secretaris-generaal Jens Stoltenberg. "Het is heel moeilijk om zoiets te zeggen, als je zo veel problemen hebt in Frankrijk en als je kijkt naar wat er aan de hand is. Ze hebben een heel zwaar jaar gehad. Je kunt niet zomaar dat soort uitspraken doen over de NAVO, het is heel respectloos."

NAVO-bijdragen en handelsoorlog

De Amerikaanse president borduurde vervolgens voort op twee klachten die hij in het verleden vaker heeft geuit: dat de andere NAVO-lidstaten niet genoeg bijdragen aan het verbond en dat de EU de VS op handelsgebied benadeelt. Hij verbond die twee grieven met elkaar. "Het klopt niet dat er misbruik van ons wordt gemaakt in de NAVO en dat er dan ook misbruik van ons wordt gemaakt op het gebied van handel. En dat is wat er gebeurt. We kunnen dat niet laten gebeuren", aldus Trump.

Hij viel ook Duitsland aan, dat ondanks het recente voornemen om het defensiebudget te verhogen, niet aan de 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) komt die de VS graag wil zien. Duitsland en de andere landen die niet genoeg bijdragen, zijn volgens de Amerikaanse president "delinquenten".

Trump noemde de NAVO voorafgaand aan de top van vorig jaar al "achterhaald" en "verouderd" en zei te overwegen de VS uit het bondgenootschap terug te trekken. Op dat laatste kwam de president later terug, maar het is duidelijk dat hij sceptisch is over het nut van de NAVO voor de VS.

Ruzie tussen Turkije en Frankrijk

De kritische opstelling van de Amerikaanse leider is niet de enige factor die tot conflicten leidt binnen de NAVO. Turkije heeft gezworen een NAVO-plan om de bescherming van Baltische staten op te voeren te zullen blokkeren, als andere NAVO-landen besluiten de Syrisch-Koerdische YPG-militie niet aan te merken als terroristische organisatie.

De YPG was tot voor kort de voornaamste bondgenoot van de VS in de strijd tegen Islamitische Staat in Noord-Syrië. Turkije beschouwt de militie als een verlengstuk van de Koerdische PKK, waarmee het land al tientallen jaren in een bloedige strijd is verwikkeld.

Andere NAVO-lidstaten, zoals Frankrijk, zijn boos dat de Amerikanen zich plotseling terugtrokken uit het noordoosten van Syrië, waarmee Trump de weg vrijmaakte voor een Turkse invasie. De VS nam de stap zonder enige waarschuwing aan bondgenoten. En het Turkse besluit om Syrië binnen te vallen werd aan de andere NAVO-lidstaten gepresenteerd als een "fait accompli" (gedane zaak), zei de Franse president Macron vorige week.

"Laat iemand naar je eigen hersendood kijken", zei zijn Turkse tegenhanger, Recep Tayyip Erdogan, tegen Macron in een televisietoespraak. "Deze uitspraken passen alleen bij mensen zoals u, die zelf in een staat van hersendood verkeren." De Franse regering ontbood de Turkse ambassadeur naar aanleiding van die toespraak.

Rusland en China

Naast de interne strubbelingen, ziet de NAVO zich ook geconfronteerd met andere internationale problemen dan de Koude Oorlog waarvoor de organisatie in 1949 werd opgericht. Rusland provoceert sinds enkele jaren weer volop op het wereldtoneel, maar die hernieuwde Russische dreiging is nog moeilijk te vatten. Ook de snelle opkomst van China als wereldmacht is een thema waarvoor de NAVO vooralsnog geen gezamenlijke strategieën heeft besproken.