Een noodgedwongen bondgenootschap tussen de Koerden en de Syrische regering van president Bashar Al Assad is de laatste ontwikkeling rond het offensief van het Turkse leger in Noord-Syrië. Een overzicht van de belangrijkste spelers in het ingewikkelde conflict.

De Koerden

De Koerden zijn afkomstig uit de geografische streek Koerdistan. Die strekt zich diagonaal uit van het noordwesten van Iran tot het zuidoosten van Turkije. De Koerdische gemeenschap vormt een omvangrijke minderheid in Iran, Irak, Syrië en Turkije en bestaat uit zo'n 35 miljoen mensen.

De Turken en de Koerden maakten eeuwenlang deel uit van het Ottomaanse Rijk, waarbinnen Turkije het dominante land was.

Na de Eerste Wereldoorlog moest het Verdrag van Sèvres (1920) de vrede tussen de geallieerden en het Ottomaanse Rijk bezegelen. Er werd door de geallieerden op termijn kleine autonome Koerdische staatjes voorzien in Koerdistan. Verder werd het Ottomaanse Rijk nog harder gestraft dan Duitsland in het Verdrag van Versailles, vooral omdat het Westen het opkomende Turkse nationalisme wilde inperken.

De Vrede van Sèvres trad nooit in werking, vanwege bezwaren van diezelfde Turkse nationalisten, onder wie Vader des Vaderlands, Mustafa Kemal Atatürk. In de uiteindelijke vervanger, het Verdrag van Lausanne (1924), werd niet over de Koerden gerept. Het Ottomaanse Rijk viel uiteen en Atatürk stichtte het moderne, seculiere Turkije.

De Turkse staat poogde in de decennia die volgden de Koerdische identiteit uit te wissen, ten faveure van de nieuwe Turkse nationaliteit. De Koerdische taal werd verboden (inclusief het woord 'Koerd' - Koerden werden tot in de jaren tachtig officieel aangeduid als 'Bergturken'). Koerdische opstanden werden met veel geweld neergeslagen.

Het verlangen naar een onafhankelijke Koerdische staat in Koerdistan bleef voortbestaan. Er zijn zowel separatistische Koerdische organisaties die onafhankelijkheid met geweldloze middelen nastreven als organisaties die een gewapende strijd voeren.

Na de val van de Iraakse president Saddam Hoessein in 2003 wisten de Koerden een officieel autonome regio in Irak te creëren. En in Syrië kregen ze door de Syrische burgeroorlog grote delen van het noordwesten van het land in handen. Daarmee ontstond Rojava, een de facto autonome regio.

De Syrische Koerden hebben zich verenigd in een aantal milities, waarvan de YPG de invloedrijkste is. De milities werden bondgenoten van de VS in de strijd tegen Islamitische Staat (IS). Uitgerust met Amerikaans materieel en geholpen door Amerikaanse luchtsteun speelden ze een cruciale rol bij de herovering van het territoriale 'kalifaat' van de jihadisten.

Turkije

De Turkse staat is al dertig jaar verwikkeld in een bloedige strijd met de PKK, die tijdens de jaren tachtig een opstand begon onder leiding van Abdullah Öcalan. De vestiging van een Koerdische staat was lang het hoofddoel van de PKK, maar in recente jaren verschoof dat naar meer culturele en politieke rechten en een mate van politieke autonomie.

Schattingen van het aantal dodelijke slachtoffers van het conflict in Turkije lopen uiteen van 20.000 tot 40.000. Beide zijden hebben zich schuldig gemaakt aan mensenrechtenschendingen. De dodelijkste periode van het Turks-Koerdische conflict vond plaats in de jaren negentig, maar sinds het stuklopen van vredesbesprekingen in 2016 is de strijd in Zuidoost-Turkije weer opgelaaid.

De PKK wordt door onder meer de VS en de EU beschouwd als een terroristische organisatie.

Turkije reageerde met afschuw op de Amerikaanse samenwerking met de YPG-militie in Noord-Syrië in de strijd tegen IS en wees op de banden tussen de YPG en de PKK.

De VS zette de samenwerking met de Koerden echter door. De Syrisch-Koerdische milities werden opgenomen in een coalitie met de neutrale naam Syrian Democratic Forces (SDF). In een poging Ankara gerust te stellen, weerhielden de Syrische Koerden zich van aanvallen op Turkse militairen en ontmantelden ze verdedigingswerken zoals loopgravenstelsels en bunkers.

Sinds de aankondiging van de Amerikaanse president Donald Trump dat zijn land Turkije ruim baan geeft in Noord-Syrië en de daarop volgende Turkse inval, legt de Amerikaanse regering meer nadruk op de banden tussen de YPG en de PKK.

Het Turkse offensief wordt gesteund door een verbond van Syrische oppositiegroepen uit Noordwest-Syrië, dat vooral bestaat uit etnisch-Arabische en Turkmeense milities. Turkije zette dat verbond op in 2016, toen het land voor het eerst betrokken raakte bij de Syrische burgeroorlog. De groep noemt zich het Vrije Syrische Leger met de afkorting TFSA - niet te verwarren met het Vrije Syrische Leger met de afkorting FSA, dat actief is als oppositiegroep in de strijd tegen de Syrische president Bashar Al Assad.

De Turkse staatsvader Mustafa Kemal Atatürk was tegen het Verdrag van Sèvres uit 1920, dat na de Eerste Wereldoorlog onder meer een autonome Koerdische staat voorzag. Het verdrag trad nooit in werking en werd in 1924 vervangen door het Verdrag van Lausanne. (Foto: Getty)

Syrië

De naar schatting veertigduizend strijders van de SDF zijn militair niet opgewassen tegen het Turkse leger, dat onder meer beschikt over gevechtsvliegtuigen, tanks en zware artillerie. Op zondag 13 oktober werd bekendgemaakt dat de Koerden een deal hebben gesloten met Al Assad. In ruil voor hulp bij het pareren van de Turkse invasie krijgt de Syrische regering de controle over de plaatsen Manbij en Kobani, die in Koerdische handen waren.

SDF-commandant Mazloum Abdi schreef op zaterdag 12 oktober in een ingezonden stuk in Foreign Policy: "We weten dat we pijnlijke compromissen moeten sluiten met Moskou en Bashar Al Assad als we ervoor kiezen met hen samen te werken. Maar als we moeten kiezen tussen compromissen en de uitroeiing van ons volk, kiezen we natuurlijk voor de levens van ons volk."

In de afgelopen jaren is het Syrische regime erin geslaagd het verzet dat tijdens de Arabische Lente van 2011 opkwam grotendeels te breken. Het regime werd daarbij gesteund door Rusland en Iran. De regering in Damascus is echter niet sterk genoeg om haar controle over het gehele vooroorlogse Syrië te herstellen. De instabiliteit die de Turkse inval met zich meebrengt, kan Al Assad kansen bieden om kostbare olierijke gebieden weer in handen te krijgen.

De afspraak tussen Al Assad en de Koerden kan tot nieuwe spanningen tussen Rusland en Turkije leiden, vanwege de Russische steun aan het Syrische regime. Rusland zegt daarvoor te zullen waken.

Islamitische Staat

Naar schatting twaalfduizend vermeende IS-strijders - onder wie zo'n vierduizend strijders van buiten de regio - bevinden zich in Koerdische gevangenissen. Dat zijn vaak omheinde kampen of gebouwen die provisorisch zijn omgebouwd tot detentiecentra. De gezinnen van de vermeende IS'ers bevinden zich in andere kampen.

De SDF waarschuwt dat de gevangenissen niet meer naar behoren zullen worden bewaakt als Koerdische bewakers worden gedwongen naar het front te vertrekken of te vluchten. Afgelopen weekend waren er berichten over honderden ontsnapte IS-sympathisanten.

Hoewel IS veruit het grootste deel van zijn territorium heeft verloren, is de rol van de groepering nog niet uitgespeeld. IS is namelijk weer een ondergronds terreurnetwerk geworden. IS-cellen pleegden in aanloop naar het Turkse offensief weer verschillende zelfmoordaanslagen in het Syrische Raqqa, voorheen de 'IS-hoofdstad'.

Gevangen vermeende IS-strijders tijdens de Koerdische opmars rond het Syrische Manbij in 2016. De Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) hebben laten weten dat duizenden IS-gevangenen mogelijk op vrije voeten komen vanwege het Turkse offensief. (Foto: Reuters)

Europa en de VS

Het besluit van de Amerikaanse president Trump om de Amerikaanse troepen terug te trekken uit het noordwesten van Syrië leidde in eigen land tot veel kritiek. Zo waren ook leden van zijn eigen Republikeinse Partij het daar niet mee eens. Congresleden kondigden aan te zullen onderzoeken of de VS Turkije sancties kan opleggen.

Trump blijft echter bij zijn besluit. Hij wil de Amerikaanse betrokkenheid bij de "eindeloze oorlogen" in het Midden-Oosten drastisch terugschroeven. Maandag opperde hij dat de Koerden mogelijk IS-gevangenen vrijlaten om de VS onder druk te zetten.

De EU buigt zich over een mogelijk wapenembargo tegen Turkije. Frankrijk en Duitsland hebben al bekendgemaakt hun wapenexport naar het land te zullen stopzetten.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft gedreigd "de poorten te zullen openzetten" voor de 3,6 miljoen Syrische vluchtelingen in zijn land als Europa het Turkse offensief te stevig veroordeelt. Turkije sloot in 2016 een akkoord met de EU om de vluchtelingenstroom naar Europa te verminderen en vluchtelingen op te vangen.