Een tweede poging van de VN en Bangladesh om ruim drieduizend Rohingya's terug te brengen naar Myanmar lijkt te mislukken. Donderdag kwamen de eerste driehonderd vluchtelingen niet opdagen, meldt een Bengalese hulpverlener. Ze weigeren vrijwillig terug te keren vanwege de onveilige situatie in hun thuisland.

In totaal staan ruim 3.400 vluchtelingen geregistreerd voor repatriëring. De Verenigde Naties hebben woensdag benadrukt dat elke terugkeer vrijwillig moet plaatsvinden. Ook moeten de Rohingya's voldoende zijn geïnformeerd over hun situatie en de veiligheid in Myanmar.

Verschillende mensenrechtenorganisaties, zoals Human Rights Watch (HRW) riepen Bangladesh en Myanmar woensdag op om de repatriëring te staken, omdat de veiligheid van de Rohingya's in de deelstaat Rakhine, waar ze vandaan komen, niet gegarandeerd kan worden.

Sinds de aankondiging van het plan worden de Rohingya's geïnterviewd door VN-medewerkers en Bengalese hulpverleners. Tot nu toe zijn 295 families gevraagd naar hun intenties, maar geen van hen durft terug naar huis. Een onbekend aantal mensen is zelfs gevlucht.

Half november vorig jaar mislukte ook een poging tot repatriëring. Bangladesh stuurde toen militairen naar de vluchtelingenkampen, maar veel Rohingya's waren ondergedoken of protesteerden tegen een gedwongen uitzetting.

Honderdduizenden Rohingya's zijn gevlucht uit Myanmar. (Foto: Getty Images)

Rohingya's worden behandeld als tweederangsburgers

Twee jaar geleden vluchtten zo'n zevenhonderdduizend Rohingya's, die een moslimminderheid vormen in Myanmar, in een paar weken tijd naar buurland Bangladesh. Dat gebeurde toen het kwam tot gewelddadige confrontaties tussen Rohingya-rebellen en het regeringsleger.

De rebellen vielen politie- en legerposten aan in Rakhine. Als gevolg reageerde het leger met hard geweld. Zo werden complete dorpen in brand gestoken, vrouwen en meisjes verkracht en werden duizenden mensen vermoord.

De VN bestempelde het geweld als "een schoolvoorbeeld van etnische zuivering". In een rapport beschuldigde de VN de Myanmarese legerleiding van genocide, seksueel geweld en misdaden tegen de menselijkheid.

De Rohingya's worden al decennialang achtergesteld ten opzichte van de Myanmarese bevolking. Zo zijn de meeste Rohingya's niet in het bezit van identiteitspapieren en worden ze niet erkend als staatsburger. Inmiddels staan 500.000 vluchtelingen geregistreerd in Bangladesh, aldus de VN-Vluchtelingenorganisatie.

Rohingya's leven in "mensonwaardige" kampen

Minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking omschrijft het verblijf in de kampen als een "mensonwaardig bestaan". Ze deed haar uitspraak vorig jaar na een bezoek aan Bangladesh en Myanmar.

Het leven in de overvolle kampen is zwaar, benadrukken ook de hulporganisaties die er actief zijn. De Rohingya's hebben in de kampen onder meer te maken met geweld, seksueel misbruik en andere vormen van criminaliteit. Er is maar beperkt toegang tot onderwijs en gezondheidszorg. Daarnaast hebben de inwoners weinig bewegingsruimte.

Volgens de mensenrechtenorganisatie van de Verenigde Naties heeft een inwoner van het kamp gemiddeld 8 vierkante meter aan leefruimte. Volgens de organisatie hoort het minimum op 45 vierkante meter te liggen.

"De Rohingya's leven in een systeem van apartheid", stelt Amnesty International. De mensenrechtenorganisatie zegt dat vrouwen, mannen en kinderen van elkaar worden gescheiden in een grote "openluchtgevangenis". "Hun rechten worden dagelijks geschonden en er is steeds meer sprake van onderdrukking."