Lega-leider Matteo Salvini veroorzaakte begin augustus een politieke crisis in Italië met zijn aankondiging dat hij de stekker uit de regeringscoalitie wil trekken. Twee weken later zit die coalitie nog in het zadel en is niet duidelijk wat er nu zal gebeuren. Vijf vragen over de Italiaanse regeringscrisis.

Wat gebeurde er de afgelopen weken?

De Italiaanse vicepremier Matteo Salvini, voorman van de rechts-populistische partij Lega, kondigde op donderdag 8 augustus aan dat hij een motie van wantrouwen tegen de regering wil indienen om uit de coalitie met de anti-establishmentpartij de Vijfsterrenbeweging (M5S) te stappen.

Het rommelde al vanaf het begin van de samenwerking tussen de twee partners, die meer in elkaars armen werden gedreven door een gebrek aan zetels dan door hun politieke agenda's.

In recente peilingen behaalt Lega de laatste tijd goede resultaten, veel betere dan M5S. Salvini wil daarom dat er nieuwe verkiezingen komen. Die zouden een coalitie met andere partijen op rechts - zoals de extreemrechtse Broederschap en het centrumrechtse Forza van Silvio Berlusconi - mogelijk kunnen maken.

Waarom is de regering dan nog niet gevallen?

Lega won bij de landelijke verkiezingen in 2018 maar 17 procent van de stemmen en heeft daarom niet genoeg parlementariërs om te bepalen wanneer de vertrouwensstemming moet plaatsvinden.

Daar zou vorige week over worden gedebatteerd in de Italiaanse senaat, die werd teruggeroepen van reces, maar andere partijen staken daar een stokje voor. Coalitiepartner M5S, de centrumlinkse Democratische Partij (PD) en Vrij en Gelijk (LeU, een federatie van drie kleinere linkse oppositiepartijen) sloegen de handen ineen om Salvini's plan te vertragen en hem op zijn plaats te wijzen. Het debat werd vooruitgeschoven naar deze week.

Wat gaat er dinsdag gebeuren?

Dat is nog onduidelijk; er zijn een aantal opties. Premier Giuseppe Conte, die formeel niet tot Lega of M5S behoort, maar dichter bij de laatstgenoemde partij staat, is door de senaat opgeroepen om tekst en uitleg te komen geven over de politieke crisis.

Mogelijk zal hij dan worden weggestemd in de vertrouwensstemming of er zelf voor kiezen zijn ontslag aan te bieden aan president Sergio Mattarella, waarmee de regering formeel zou vallen. Italiaanse politieke commentatoren zien die laatste optie als het waarschijnlijkst.

Luigi Di Maio en Matteo Salvini (Foto: Reuters)

Wat de situatie verder compliceert, is de reactie van Salvini op het plan van M5S-leider Luigi Di Maio om het aantal Italiaanse parlementsleden terug te brengen van 951 naar 605. De Lega-leider liet weten dat zijn partij dat voorstel zal steunen, mits daarna snel nieuwe verkiezingen volgen. De stemming over de grondwetswijziging die daarvoor nodig is, zal op donderdag 22 augustus plaatsvinden. Als de regering voor die tijd valt, dan gaat dat niet door.

Salvini heeft zichzelf met dat voornemen een beetje in een hoek gezet. Medewerkers van de Italiaanse president zeggen tegen Italiaanse media dat Mattarella geen vervroegde verkiezingen zal toestaan totdat eventuele wijzigingen secuur zijn verankerd in de grondwet. Dat kan maanden duren. Mogelijk zal de Lega-leider daarom nog van gedachten veranderen.

Hij deed in de afgelopen dagen alvast een poging weer in gesprek te gaan met M5S. Het vervangen van enkele M5S-ministers kan de coalitie misschien overeind houden, suggereerde hij. "Mijn telefoon staat altijd aan."

Wat zijn de opties als de regering valt?

Het is hoe dan ook waarschijnlijk dat de Lega-leider zijn voornemen om het kabinet pootje te lichten zal zien uitkomen. Dan is het aan president Mattarella om de volgende stappen te bepalen.

Het staatshoofd zal eerst in gesprek gaan met alle partijleiders om te kijken of een nieuwe coalitie tot de mogelijkheden behoort. Is dat niet het geval, dan zal hij vervroegde verkiezingen uitschrijven. Die zouden waarschijnlijk eind oktober plaatsvinden. In aanloop naar die stembusgang kan Mattarella een interim-regering van technocraten aanstellen.

Is er ruimte voor een andere coalitie dan die tussen Lega en M5S?

In theorie wel. M5S, PD en LeU hebben al laten zien een parlementaire meerderheid te kunnen mobiliseren op (centrum)links. Gezien de slechte resultaten voor M5S in de peilingen (die dreigt de helft van de zetels te verliezen), kan het vooral voor die partij van belang zijn verkiezingen te vermijden.

Samenwerking tussen M5S en PD wordt echter bemoeilijkt door de moeizame relatie tussen de twee. Verzet tegen gevestigde partijen zoals de PD is waar de beweging van Di Maio haar bestaansrecht aan ontleent.

Daarnaast rommelt het binnen de PD zelf. Recent werd Nicola Zingaretti als nieuwe partijleider gekozen, maar veel van de huidige parlementariërs zijn nog schatplichtig aan oud-leider Matteo Renzi. Zingaretti kan voor nieuwe verkiezingen opteren. Die zou PD welhaast zeker verliezen, maar hij kan dan wel zijn eigen mensen in het parlement krijgen.

Wat zeggen de peilingen eigenlijk?

Vorige week verscheen er een peiling waarin Lega 38 procent van de stemmen kreeg, PD 23 procent en M5S 16,5 procent.

Bij de mogelijke nieuwe coalitiegenoten van Lega eindigden de Broeders van Italië - een rechts-radicale partij met neofascistische wortels - op 8 procent en Silvio Berlusconi's Forza Italia op 6,5 procent.