De Verenigde Staten stappen vrijdag na 32 jaar formeel uit het INF-raketverdrag met Rusland. Daarmee maakt een van de kantelpunten van de Koude Oorlog plaats voor nieuwe onzekerheid.

De VS en de toenmalige Sovjet-Unie sloten het INF-verdrag in 1987. Het akkoord verbood middellangeafstandsraketten die vanaf land worden gelanceerd, zowel nucleair als conventioneel, met een bereik van 500 tot 5.500 kilometer.

Nu het INF-verdrag met Rusland opgezegd is, mag de VS weer middellangeafstandsraketten ontwikkelen die vanaf land worden gelanceerd. Het is overigens de vraag of dat zal lukken; de Amerikaanse regering heeft moeite om de financiering daarvoor door het Congres te loodsen.

De VS kondigde vorig jaar aan uit het INF-verdrag te stappen, omdat Rusland volgens de NAVO met de SS-8 Sasin-raket de afspraken schendt. Moskou stelt dat het wapen een bereik van 480 kilometer heeft en dus is toegestaan. Veel waarde lijkt de Russische president Vladimir Poetin overigens niet te hechten aan het akkoord. In 2007 zei hij dat het verdrag Ruslands belangen niet meer diende.

De NAVO waarschuwt dat de Russische raket in staat is binnen minuten een Europese stad te treffen en beschouwt het wapen daarom als een serieuze dreiging.

NAVO-chef Jens Stoltenberg heeft aangekondigd dat het trans-Atlantische bondgenootschap zal reageren op de Russische weigering de SS-8 Sasin-raketten te ontmantelen.

De precieze plannen zijn niet bekend, maar Stoltenberg maakt wel duidelijk dat het niet zal gaan om het stationeren van nieuwe kernraketten op Europees grondgebied.

'Kremlin is uit op zaaien onzekerheid'

De paniek over het sneuvelen van het verdrag valt mee. De NAVO heeft een conventioneel arsenaal dat geavanceerder is dan het Russische. Het Kremlin is daarom vooral uit op het zaaien van onzekerheid, zeggen kenners.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas liet vrijdag weten dat Duitsland graag een nieuw raketverdrag zou zien. Naast Rusland en de VS, zou ook China zich daarbij moeten aansluiten. Maar Peking toont zich daar vooralsnog niet toe bereid, aldus Maas.

Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigt die lezing, meldt het Chinese staatspersbureau Xinhua. "China zal er op geen enkele manier mee akkoord gaan het verdrag naar meerdere landen uit te breiden", zei een regeringswoordvoerder.

De regering-Trump zegt dat het einde van het verdrag de VS in staat stelt een raketarsenaal te ontwikkelen dat niet alleen kan dienen als antwoord op Rusland, maar ook op China. Dat land heeft middellangeafstandsraketten die steeds geavanceerder worden, aldus het Pentagon.

'Wereld verliest rem op kernoorlog'

Er is geen risico dat het einde van het verdrag leidt tot een wereldwijde wapenwedloop, stelde de Duitse minister Maas in een radio-interview. Bovendien zou Europa daar niet aan meedoen.

Michail Gorbatsjov, de man die het akkoord in 1987 ondertekende met de toenmalige Amerikaanse president Ronald Reagan, meent wel dat er een nieuwe nucleaire wapenwedloop gaande is, schreef hij vorig jaar in een opiniestuk in The New York Times.

Ook VN-secretaris-generaal António Guterres maakt zich zorgen. "De wereld verliest een rem op kernoorlog die van onschatbare waarde is", zei hij vrijdag. "Dit zal waarschijnlijk de bedreiging veroorzaakt door ballistische raketten vergroten en niet verkleinen." Hij dringt erop aan dat de VS en Rusland snel nieuwe afspraken maken.