Nu de Britse premier Theresa May is vertrokken, is de grote vraag wie door de Conservatieve Partij zal worden verkozen als haar opvolger. Brexit-havik Boris Johnson is de favoriet. Drie vragen over de leiderschapsrace.

1. Wie zijn er in de race voor het premierschap?

Johnson is niet de enige Tory (Conservatief) die premier wil worden. Jeremy Hunt, zijn opvolger als minister van Buitenlandse Zaken, kondigde zijn kandidatuur meteen na de bekendmaking van May's vertrek aan.

De voormalige Brexit-minister Dominic Raab heeft zijn naam toegevoegd aan de lijst, net als het prominente partijlid en oud-Lagerhuisvoorzitter Andrea Leadsom. Die deed eerder een poging partijleider te worden, maar haar strategie pakte niet goed uit: Leadsom stelde dat ze een betere premier dan Theresa May zou zijn omdat May geen kinderen heeft en deed haar poging daarmee in vlammen opgaan.

Na Johnson gaat de meeste aandacht uit naar Jeremy Hunt, die verschillende ministersposten bekleedde onder May en minister van Binnenlandse Zaken Sajid Javid.

Hunt is de populairste van de twee: hij vestigde een record door bijna zes jaar lang te overleven als minister van Gezondheid en geldt als iemand die de kwaliteiten heeft die van een premier worden verwacht. Wat hem kan hinderen, is zijn reputatie als windvaan: Hunt was pro-Remain, flirtte daarna met een tweede referendum en heeft zichzelf nu opnieuw uitgevonden als Brexit-havik.

Javid was altijd al voor de Britse uittreding en zijn achtergrond als zoon van een Pakistaanse buschauffeur vormt een welkom contrast binnen de overweldigend witte Conservatieve Partij. Wat zijn kansen geen goed doet, is een gebrek aan aanwijsbare wapenfeiten binnen de politiek.

Naar verwachting zullen zich nog andere kandidaten melden. Daar zitten een aantal zwaargewichten bij, zoals minister van Milieu Michael Gove, die volgens intimi nog hevig twijfelt.

In een recente peiling door de Britse krant The Times zei 39 procent van de ondervraagde Conservatieven op Johnson te zullen stemmen. Dat is een flinke voorsprong op de nummer twee in de peiling, Dominic Raab, die 13 procent kreeg. Ook de bookmakers geven Johnson veruit de beste kans op het premierschap.

De markante Boris Johnson, oud-minister van Buitenlandse Zaken, is de topfavoriet om Theresa May te vervangen. (Foto: ANP)

2. Wie is favoriet Boris Johnson?

De 54-jarige Johnson begon zijn loopbaan als journalist en columnist. Hij schreef onder meer over de Europese Unie en werd in het Verenigd Koninkrijk bekend als een van de weinige openlijk eurosceptische journalisten in Brussel.

Johnson was acht jaar lang burgemeester van Londen, van 2008 tot 2016. Hij wist zich populair te maken bij de inwoners van de hoofdstad. Na zijn vertrek werd hij een van de meest prominente figuren binnen Vote Leave, dat in aanloop naar het referendum in 2016 campagne voerde voor een Britse uittreding.

Eerdere poging premier te worden gedwarsboomd door 'verraad'

Na het referendum en het vertrek van premier David Cameron deed Johnson een poging hem op te volgen. Die poging werd getorpedeerd toen zijn vriend Michael Gove hem een dolk in de rug stak: Gove maakte op de ochtend waarop Johnson zijn campagne wilde lanceren bekend geen vertrouwen te hebben in Johnsons leiderschap en stelde zich ook kandidaat.

De Conservatieve Partij vermeed een burgeroorlog binnen de partij door 'veilige keuze' May premier te maken. Johnson werd minister van Buitenlandse Zaken in de kabinetten-May I en -II.

'Flapuit en vreemdganger'

De markante Johnson heeft de reputatie dat hij op inopportune momenten loslippig kan zijn. Als minister liet hij zich bij gelegenheid ondiplomatiek uit. Zo zei hij dat een Brits-Iraanse, die in 2016 werd opgepakt tijdens een familiebezoek in Iran, daar was om journalisten op te leiden. Dat deed haar zaak geen goed bij de Iraanse autoriteiten, die haar hadden beschuldigd van spionageactiviteiten. De vrouw zit nog steeds vast.

Ook kwam hij regelmatig in botsing met premier May over haar Brexit-beleid. Toen een andere dissident op dat front, Brexit-minister David Davis, in juli 2018 opstapte, diende ook Johnson zijn ontslag in.

Naast zijn verbale misstappen, is de doorgaans joviale politicus regelmatig beschuldigd van racisme en seksisme naar aanleiding van zijn columns. Zijn reputatie werd verder beschadigd door een aantal buitenechtelijke affaires.

Populair onder partijleden, minder onder collega's

Johnson roept sterke gevoelens van afkeer op bij een deel van zijn parlementaire collega's, maar een aantal andere prominenten zeggen achter hem te staan. De ruzie met Gove lijkt bijvoorbeeld te zijn bijgelegd. Het blijft wel de vraag of hij genoeg parlementaire steun zal weten te verwerven.

Mocht Johnson wel op de shortlist komen, dan is zijn overwinning nagenoeg zeker. Hij is zeer populair onder de partijleden.

Wat betreft de Brexit is Johnson duidelijk over zijn plannen: hij wil de Europese Unie dwingen de onderhandelingen over een uittredingsakkoord te heropenen, hoewel Brussel dat uitsluit. Mocht dat niet lukken, dan jaagt het vooruitzicht van een harde Brexit, zonder deal, hem geen angst aan, aldus Johnson.

3. Hoe gaat de Conservatieve leiderschapsverkiezing in z'n werk?

Gezien het voortijdige vertrek van May, wordt haar vervanger als partijleider automatisch ook premier. Kandidaten hebben tot uiterlijk maandag de tijd om zich bekend te maken. Een kandidaat moest eerder worden voorgedragen door twee Lagerhuisleden, maar de partij heeft de regels aangescherpt: nu zijn het er acht.

Om vervolgens de eerste verkiezingsronde te overleven, heeft een kandidaat minstens 5 procent van de stemmen nodig van de Conservatieve parlementariërs. Bij de tweede ronde is dat 10 procent. Daarna valt iedere ronde de minst populaire kandidaat af.
Uiteindelijk kiezen eind juli de duizenden leden van de partij uit de twee overgebleven kandidaten. May blijft tot die tijd aan als premier.

De Conservatieve Partij verwacht op 22 juli een nieuwe leider te hebben.