Op 31 maart gaan de Turken voor de zesde keer in vijf jaar tijd naar de stembus, dit keer voor lokale verkiezingen waarin burgemeesters voor steden en districten worden gekozen. Volgens president Recep Tayyip Erdogan is de stembusgang onderdeel van de existentiële strijd van het land tegen kwaadwillenden in binnen- en buitenland.

Erdogan voert al weken lang overal in het hele land campagne voor zijn burgemeesters, waarbij twee tot drie toespraken per dag geen uitzondering zijn. Hij trok daarbij zo fel van leer dat zijn kandidaat voor het burgemeesterschap van Istanboel namens de AKP moest onderstrepen dat het land niet op het punt stond de oorlog uit te roepen, maar dat er 'slechts' lokale verkiezingen aan zaten te komen.

Die kandidaat is Binali Yildirim, de oud-premier van Turkije en vertrouweling van de president. Dat onderstreept tevens het belang dat Erdogan aan de verkiezingen in Istanboel hecht. "Wie Istanboel wint, wint Turkije", is een bekend gezegde in het land.

De president zelf is daar een voorbeeld van, aangezien hij in 1994 zijn politieke carrière begon als burgemeester van Istanboel, toen nog als kandidaat van de Refah-partij, de voorloper van de AKP.

Dat jaar won ook de kandidaat voor die partij in de hoofdstad Ankara, Melih Gökcek. Beide steden zijn sinds die tijd onafgebroken in handen van de Refah en vervolgens de AKP geweest. Een verlies in Istanboel of Ankara zou daarom een gevoelige tik zijn voor Erdogan, die met de AKP de afgelopen zeventien jaar nog nooit een verkiezing verloor.

Oud-premier Binali Yildirim moet de AKP in Istanboel in het zadel houden. (Foto: AFP)

'Verkiezingen zijn oneerlijk'

Volgens Howard Eissenstat, Turkije-expert van de Amerikaanse St. Lawrence University en senior non-resident fellow bij de denktank Project on Middle East Democracy (POMED), wordt het belang van deze verkiezing desondanks overschat.

"De algehele teloorgang van de democratie in Turkije maakt dat deze verkiezingen binnen een autoritair systeem plaatshebben. Dit valt onder meer op te maken uit het feit dat de oppositie nauwelijks zendtijd krijgt en dat politici van de oppositie bedreigd en soms zelfs vastgezet worden", zegt hij tegen NU.nl.

Hierdoor is Eissenstat ook niet erg hoopvol gestemd over de kansen van de oppositie, omdat de verkiezingen wat hem betreft "niet vrij en fundamenteel oneerlijk" zijn. De almacht van Erdogan, en daarmee de AKP, komt met deze stembusgang dan ook niet in het geding volgens Eissenstat.

"De enige vraag is of Erdogan en de AKP een verlies zullen accepteren in die enkele sleutelsteden waar de oppositie wél kans maakt. Een verlies hier en daar zou een vernedering zijn, maar eentje zonder directe gevolgen. Bovendien heeft Erdogan al aangegeven gekozen volksvertegenwoordigers te zullen vervangen wanneer ze banden zouden hebben met terroristische organisaties."

Tijdens een televisie-interview zei de president vorige week dat hij tegen ongeveer driehonderd individuen afzettingsprocedures wil starten. Sinds 2016 zijn meer dan honderd burgemeesters, veelal van de HDP in het zuidoosten van Turkije, afgezet en vervangen door administrateurs van de regering.

De leiding van de HPD wordt door Erdogan verweten banden met terroristische organisaties te hebben. (Foto: AFP)

Economische neergang is het belangrijkste onderwerp

Dit jaar zijn de kaarten anders geschud, zo is de overtuiging van de oppositie, bestaande uit de seculiere CHP en de conservatief-nationalistische IYI. Deze partijen zijn verenigd in de 'Alliantie van de Natie'; waarbij de ene partij in de ene stad een kandidaat opvoert, terwijl de andere partij dat in een andere stad doet.

De AKP doet samen met de ultranationalistische MHP onder de noemer 'Volksalliantie' hetzelfde. De Koerdisch-georiënteerde HDP heeft geen kandidaten in de grote steden, wat als impliciete steun aan de Alliantie van de Natie wordt gezien.

Op basis van onderzoek van de sociaal-democratische stichting SODEV blijkt dat voor 64,8 procent van de ondervraagden de economische toestand in Turkije het belangrijkste vraagstuk is. Een vergelijkbaar percentage van de respondenten geeft bovendien aan dat zij er nu slechter voor staan dan vorig jaar. Turkije kampt met een inflatie van ongeveer 20 procent en de economie zit officieel in een recessie.

De economische neergang in Turkije heeft op basis van opiniepeilingen veel mensen doen besluiten de AKP de rug toe te keren, ondanks de claim van Erdogan dat de recessie het gevolg is van aanvallen van "duistere krachten" die willen voorkomen dat Turkije zijn rechtmatige plek tussen de machtigste landen ter wereld inneemt.

Erdogan wijst met de beschuldigende vinger naar het buitenland. (Foto: AFP)

'Fundamentele verschillen tussen de twee politieke kampen'

Toch denken sommige analisten dat de keuze uiteindelijk bepaald wordt door ideologie en levensovertuiging.

"Het idee dat mensen hun beslissingen nemen op basis van de standpunten van de kandidaten is in Turkije geen goede lens om naar verkiezingen te kijken, aangezien er fundamentele verschillen tussen de twee politieke kampen in Turkije zijn", aldus Selim Koru, analist bij de Turkse stichting voor economisch onderzoek en beleid (TEPAV).

"Elke stembusgang gaat in de eerste plaats over een keuze tussen die twee stromingen. Om die reden laat Erdogan zich zo veel zien en is winst noodzakelijk. Het gaat helemaal niet over lokaal bestuur."

De vraag is in hoeverre de AKP-aanhang zich laat leiden door de economische toestand. (Foto: AFP)

Spannende race in grote steden

In de hoofdstad Ankara gaat Mansur Yavas namens de oppositie aan kop. In 2014 deed hij ook al een gooi naar het burgemeesterschap van Ankara, toen nog als kandidaat van de MHP. Er doen verschillende onbevestigde verhalen de ronde over dat hij die verkiezing verloor door fraude van de AKP.

Yavas is tevens de voornaamste kandidaat om afgezet te worden door Erdogan. "Een dergelijke zet zal voor hem zonder gevolgen blijven, dus het is zeker niet uit te sluiten", aldus Koru.

In Istanboel lijkt het ondanks het verschil in media-aandacht een spannende race te worden tussen Yildirim en de relatief onbekende Ekrem Imamoglu namens de CHP, nu nog burgemeester van het stadsdeel Beylikdüzü.

Ook de industriestad Bursa, doorgaans de beste afspiegeling van de politieke verhoudingen op nationaal niveau, zou in handen kunnen vallen van de oppositie.

Ondanks zijn pessimisme ziet Eissenstat toch nog lichtpuntjes. "Het enige goede aan deze verkiezingen is dat het de oppositie in staat kan stellen kleine eilandjes van relatieve macht te creëren. Immers, de enige manier om je voor te bereiden op eerlijke en vrije verkiezingen in de toekomst, is door aan lokale verkiezingen mee te blijven doen."

IYI-kandidaat Mansur Yavas (midden) hoopt burgemeester van de hoofdstad Ankara te worden.