Drugsbaron Joaquín Guzmán Loera, bekend als 'El Chapo', is schuldig bevonden aan drugshandel, ontvoering, het leiden van een misdaadorganisatie en tientallen moorden. Hiervoor moet hij levenslang de gevangenis in. Wie is hij, en waarom is hij zo beroemd geworden?

De Amerikaanse rechtszaak tegen 'El Chapo' is een omvangrijke zaak: het volledige dossier beslaat meer dan 300.000 pagina's en ruim 115.000 geluidsopnames. De aanklachten omvatten een periode van dertig jaar en speelden zich af in meerdere landen.

De twaalf juryleden is absolute anonimiteit én politiebescherming beloofd. Tijdens het proces in de zwaarbewaakte rechtbank in Brooklyn was de angst voor ontsnappingspogingen groot; zijn transport van en naar zijn even zwaarbewaakte cel was maandenlang topgeheim.

'El Chapo wist tweemaal op ingenieuze wijze te ontsnappen

Een ontsnapping is in het geval van 'El Chapo' geen ondenkbaar scenario. Al tweemaal eerder wist Guzmán te ontsnappen: in 2001 uit de zwaarbewaakte Jalisco-gevangenis door in een wasmand te kruipen, de tweede keer in 2015 uit de maximaal bewaakte gevangenis in Almoloya de Juárez.

Hier zat de drugsbaas na zijn tweede grote arrestatie in februari 2014. Meerdere mensen groeven voor Guzmán een tunnel van 1.500 meter lang. Er lagen zuurstoftanks klaar zodat 'El Chapo' zijn vrijheid risicoloos tegemoet kon zwemmen. Hij werd in januari 2016 weer opgepakt na een schietpartij in de stad Los Mochis.

Guzmán werkte zich op tot baas van het grootste drugskartel

Zijn bijnaam heeft 'El Chapo' ('Kleintje') trouwens verdiend aan zijn geringe lengte (1,68 meter). Nadat de Mexicaan zijn sporen had verdiend als loopjongen in de georganiseerde misdaad, werd hij ingelijfd door het Guadalajara-kartel van drugsbaron Miguel Ángel Félix Gallardo. Toen deze in 1989 werd gearresteerd, viel zijn imperium uit elkaar en zag Guzmán zijn kans schoon om zijn eigen Sinaloa-kartel te beginnen, vernoemd naar zijn geboorteprovincie.

'El Chapo' wist zijn groep snel te profileren als het machtigste kartel van Mexico. Hij was in de jaren negentig verantwoordelijk voor het grootste deel van de drugshandel richting de VS. Guzmán regeerde met harde hand; mensen die hem tegenwerkten of verraadden, werden doorgaans op brute wijze afgemaakt.

Volgens de Amerikaanse overheid heeft het kartel de levens van miljoenen mensen vernietigd met zijn handel in drugs en zijn geweld; het aantal doden de afgelopen tien jaar als gevolg van de drugsoorlogen wordt op 250.000 geschat. Het vangen van 'El Chapo' was de afgelopen jaren een belangrijk doel voor de Amerikaanse Drug Enforcement Agency (DEA).

Een van de rijkste mensen op aarde

Het meedogenloze beleid legde Guzmán overigens geen windeieren; zijn schrikbewind maakte hem letterlijk miljardair, wat de Mexicaan een vermelding in de lijst van Forbes met de rijkste mensen op aarde opleverde. Het openbaar ministerie heeft ruim 12 miljard dollar (10,7 miljard euro) schadevergoeding geëist; het bedrag dat 'El Chapo' naar schatting heeft verdiend aan zijn drugshandel met de VS.

In de VS mag Guzmán worden vervloekt, in Mexico wordt hij aanbeden als een held. De drugsbaas wordt beschouwd als een levende legende, een moderne Robin Hood die de zo gehate corrupte Mexicaanse overheid zo vaak te slim af is geweest.

Hij past voor veel mensen in het rijtje met 'sympathieke schurken' als Tony Soprano of Scarface; hij zou ook regelmatig geld aan de lokale bevolking hebben geschonken voor voedsel of medicijnen. Voor zijn arme moeder liet hij een villa bouwen. Bovendien betekende de drugshandel voor veel arme boeren, die marihuana en papaver gingen kweken, ook extra inkomsten.

Dit beeld is overigens tijdens zijn rechtszaak, waarin veel gruwelijke details over zijn doen en laten aan het licht kwamen, wel wat bijgesteld, ook in Mexico.

'El Chapo' werd gepakt dankzij telefoontjes over zijn serie

In interviews met gewone Mexicanen wordt 'El Chapo' vaak geprezen als een goed persoon en een heel sociale man die zijn medemensen probeert te helpen. Na zijn arrestatie vonden er in Culiacan, de hoofdstad van Sinaloa, demonstraties plaats waarbij Mexicanen zijn vrijlating eisten.

Zijn miraculeuze tweede ontsnapping in 2015 heeft het vuurtje van zijn populariteit flink doen aanwakkeren. In Mexico gingen T-shirts, hoeden en poster met zijn afbeelding als warme broodjes over de toonbank. Ook een interview dat 'El Chapo' aan acteur Sean Penn gaf, voordat hij weer werd gepakt, werd door zijn aanhangers met euforie ontvangen.

Streamingdienst Netflix produceerde in 2017 een televisieserie over het leven van Guzmán. De reeks kreeg prima recensies. De Amerikanen wisten 'El Chapo' mede dankzij alle telefoontjes die de ijdele drugsbaas tijdens de klopjacht op hem met de makers van de serie pleegde op te sporen.