Vriend en vijand wachten af wat voor beleid de extreemrechtse politicus Jair Bolsonaro gaat voeren als hij in januari president van Brazilië wordt. Hij heeft veel plannen, maar het is de vraag hoe de omstreden politicus ze gaat verwezenlijken, vertelt Braziliëkenner Kees Koonings van de Universiteit Utrecht.

De verkiezing van Bolsonaro tot nieuwe president betekent een flinke ruk naar rechts voor Brazilië. Maar de nipte meerderheid van 55 procent toont ook aan dat het land verdeeld is. En het is maar de vraag of Bolsonaro daar iets aan zal veranderen, stelt Koonings.

"De gemoederen liepen tijdens de campagne heel hoog op", vertelt de wetenschapper, die net een aantal weken in het land is geweest. "Bij ieder gesprek gaat het meteen over politiek. De scheidslijnen verdelen families, de polarisering is heel heftig."

De nieuwe president sloeg tijdens de campagne een keiharde toon aan met tirades tegen vrouwen, mensen met een donkere huid en lhbt'ers. Koonings zet vraagtekens bij de verzoenende toon die Bolsonaro zondag tijdens zijn overwinningstoespraak aansloeg.

Bolsonaro is tot nu toe een middelmatig politicus gebleken

"Ik vraag me echt af of het zijn doel wordt om Brazilië te verenigen", legt Koonings uit. "Maar hij weet dat de wereld meekijkt en meeluistert. Bolsonaro heeft investeringen uit het buitenland nodig om de economie erbovenop te krijgen. Dat zal alleen lukken als hij alle rabiate taal uit de campagne voortaan inslikt. Hij zal dan echt uit een ander vaatje moeten tappen."

Over het beleid dat Bolsonaro gaat voeren, is het nog veelal koffiedik kijken, stelt de kenner. "Hij heeft zich in de politiek altijd onderscheiden met zijn extreemrechtse uitspraken en zijn law and order-retoriek", verduidelijkt Koonings. "Maar hij heeft relatief weinig gedaan gekregen. Hij heeft in al die jaren nauwelijks concrete initiatieven genomen; hij staat te boek als een zeer middelmatig politicus. En ook de plannen die hij heeft gepresenteerd tijdens de campagne zijn nog niet erg goed uitgewerkt."

Bolsonaro heeft zich tijdens de campagne geprofileerd als bestrijder van corruptie, maar de partijen die hij in de loop der jaren vertegenwoordigde, waren allesbehalve vrij van smetten.

Zijn plannen op economisch gebied zijn omstreden

Bolsonaro wil de politie en het leger meer bevoegdheden geven om de misdaadgolf die het land teistert te bestrijden. "Dat is redelijk eenvoudig te doen", legt Koonings uit. "Maar het biedt op de lange termijn geen oplossing voor de enorme problemen in het land. Bovendien zijn de deelstaten die de politie moeten betalen zo goed als failliet."

Ook de economische plannen van het nieuwe staatshoofd zijn nog geen gelopen koers. "Het land staat er economisch rampzalig voor", schetst de Utrechtse wetenschapper. "Hij wil op grote schaal gaan liberaliseren: de staatsbedrijven privatiseren, meer olievoorraden verkopen aan het buitenland en het Amazonegebied opengooien. In zijn theorie komen er dan vanzelf buitenlandse investeringen, dan groeit de economie, komen er meer banen en gaan de Brazilianen weer meer consumeren."

Maar deze visie is erg rechtlijnig. "Veel hervormingen zijn controversieel. Er spelen zoveel krachten een rol in het economische systeem die hier absoluut hun zegje over willen gaan doen: grootgrondbezitters, mijnbedrijven, mediaconglomeraten. Zo eenvoudig als hij het schetst, zal het in de praktijk zeker niet gaan."

'Tropische Trump' loopt tegen verdeeldheid in parlement aan

Bovendien is alleen focussen op de economie niet voldoende om het land er weer bovenop te krijgen. "Je moet ook investeren in infrastructuur, in duurzaamheid, in onderwijs", legt Koonings uit. "Op die vlakken heeft Bolsonaro nauwelijks ideeën. Hij wil dat kinderen voortaan maar online gaan leren en het grootste deel van hun onderwijs via internet krijgen."

Een praktisch probleem waar de 'tropische Trump' tegen aanloopt, is de verdeeldheid in het Braziliaanse Huis van Afgevaardigden en de Senaat. "De Amerikaanse politiek kent maar twee partijen, dus zolang de Republikeinen de president de hand boven het hoofd houden, kan hij (de Amerikaanse president Donald Trump, red.) zijn gang gaan", stelt de wetenschapper.

"In het parlement van Brazilië, zitten dertig partijen. De partij van Bolsonaro heeft maar 60 van de 512 zetels. Dus hij zal voor elk plan ingewikkelde coalities en meerderheden moeten gaan smeden. Dat evenwicht in de Braziliaanse politiek is heel fragiel en er spelen veel persoonlijke belangen in de politieke organen. Zodra de populariteit van Bolsonaro inzakt, bestaat de kans dat veel politici hem in de steek laten en dat hij niets meer gedaan krijgt."

Verkiezing Bolsonaro betekent stap terug in burgerrechten

Tegen dat probleem gaat de nieuwe president toch al aanlopen als hij daadwerkelijk wetten wil veranderen op het gebied van mensenrechten. "De verkiezing van Bolsonaro betekent zeker een stap terug voor de burgerrechten in Brazilië", beaamt Koonings.

"Hij staat absoluut achter zijn racistische en homofobe uitspraken. Maar het land heeft de afgelopen jaren veel gewonnen aan collectief bewustzijn op het gebied van rechten voor vrouwen en minderheden. Het zal hem denk ik niet lukken om op dat vlak in wetten en regelgeving veel te veranderen."

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!