De verdwijning van de Saoedische journalist Jamal Khashoggi in de Saoedische consulaat in Istanboel domineert al ruim twee weken het nieuws over de hele wereld. Wat is er precies gebeurd en waarom zijn de gevolgen zo groot? Een overzicht van dag tot dag.

Woensdag 3 oktober

Turkse journalisten maken melding van de verdwijning van de 59-jarige Jamal Khashoggi. De vooraanstaande Saoedische journalist, die sinds 2017 in de VS woonde, is verdwenen tijdens een bezoek aan het Saoedische consulaat in Istanboel, waar hij zijn scheidingspapieren wilde ophalen. Zijn nieuwe verloofde luidt de noodklok omdat de journalist, die werkt voor onder meer The Washington Post, niet meer naar buiten gekomen is na zijn bezoek aan het consulaat.

Khashoggi staat bekend als een prominent criticus van de regering in Saoedi-Arabië. Hij is een graag geziene gast in Arabische talkshows. De journalist uitte regelmatig commentaar op onder meer het buitenlandbeleid van zijn land, de oorlog in Jemen en de strafexpedities van de regering tegen mensen met een afwijkende mening. Zijn kritiek richt zich meestal op de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman.

De journalist ontvluchtte Saoedi-Arabië nadat de overheid hem van de sociale media verbande. Hij wilde Amerikaans staatsburger worden.

Donderdag 4 oktober

Turkije ontbiedt de ambassadeur van Saoedi-Arabië om tekst en uitleg te geven over de mysterieuze verdwijning van Khashoggi. Saoedi-Arabië zegt dat de journalist het consulaat gewoon verlaten heeft en zijn verloofde vermoedelijk is misgelopen.

The Washington Post laat de plek waar de column van Khashoggi normaal gesproken op donderdag verscheen leeg, als bewijs van zijn afwezigheid.

Vrijdag 5 oktober

Turkije wil vanwege de verdwijning van Khashoggi onderzoek doen in het Saoedische consulaat in Istanboel. Kroonprins Mohammed bin Salman geeft toestemming en zegt dat zijn land "niets te verbergen heeft". De doorzoeking vindt echter nog niet plaats.

Zaterdag 6 oktober

Het Turkse openbaar ministerie (OM) stelt officieel een onderzoek in naar de verdwijning van Khashoggi. De Turkse regeringspartij AKP belooft de onderste steen boven te krijgen in de zaak. "Wij zullen alle details achterhalen en de verantwoordelijken vinden", aldus een adviseur van president Recep Tayyip Erdogan.

Een woordvoerder van de Turkse regering meldt aan het einde van de dag te vrezen dat Khashoggi is overleden. Anonieme bronnen zouden bevestigd hebben dat hij vermoord is tijdens zijn bezoek aan het consulaat. "We geloven dat er een moord met voorbedachten rade is gepleegd en dat het lijk vervolgens uit het consulaat is weggehaald", stelt een regeringsfunctionaris. Het is Turkije (nog) niet bekend hoe en waarom Khashoggi vermoord is.

Saoedi-Arabië reageert direct en noemt de uitlatingen van Turkije "ongefundeerd". Ook een speciaal team van Saoedische inspecteurs reist af naar Istanboel om de verdwijning te onderzoeken.

Zondag 7 oktober

Het Turkse OM heeft opnames bekeken van camera's rond het Saoedische consulaat. Deze bevestigen dat Khashoggi het gebouw is binnengegaan, maar nooit "op een normale manier" naar buiten is gekomen. Erdogan spreekt zijn zorgen over het welzijn van Khashoggi uit en zegt "te hopen op een positieve uitkomst".

The Washington Post spreekt van een "monsterlijke en ondoorgrondelijke daad" als de berichten over de moord op Khashoggi kloppen. Riyad herhaalt nogmaals dat de journalist gewoon levend het consulaat heeft verlaten.

Dinsdag 9 oktober

Erdogan vraagt Saoedi-Arabië tijdens een persconferentie officieel bewijs te leveren van de melding dat Khashoggi het consulaat levend heeft verlaten. Hij voegt daaraan toe dat Turkije geen enkele reden heeft om de lezing van Saoedi-Arabië te geloven.

Mike Pompeo, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, roept Saoedi-Arabië op medewerking te verlenen aan het Turkse onderzoek naar de verdwijning van Khashoggi. De Amerikaanse president Donald Trump laat weten dat hij bezorgd is over het lot van de Amerikaanse ingezetene Khashoggi. "Hopelijk komt het allemaal vanzelf goed", stelt Trump.

Saoedi-Arabië herhaalt nogmaals dat Turkije het consulaat in Istanboel mag doorzoeken.

Een medewerker van het Saoedische consulaat staat voor een afzetting nabij het consulaat in Istanbul. (Foto AFP)

Vrijdag 12 oktober

Turkije laat weten na onderzoek in het bezit te zijn van beeld- en geluidsopnames die bewijzen dat Khashoggi in het consulaat is gedood. Op de opnames zou te horen zijn dat Khashoggi gemarteld, gedood en in stukken gezaagd is. De Turkse overheid wil de fragmenten echter niet vrijgeven omdat het gaat om opnames die zijn verworven door het consulaat illegaal af te luisteren.

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden wil dat alle wapenverkopen aan Saoedi-Arabië worden gestopt. Dit brengt Trump in verlegenheid; hij heeft, ondanks veel kritiek, sinds zijn aanstelling juist enorm ingezet op meer handel met het omstreden Arabische land. Trump stelt ook nu dat hij pertinent niet wil dat China en Rusland deze wapenhandel overnemen. Daarnaast is Saoedi-Arabië een van de belangrijkste olieproducerende landen ter wereld.

De Britse zakenman Richard Branson laat weten voorlopig geen gesprekken meer te willen voeren met het Saoedische Public Investment Fund. Branson had zich gecommitteerd aan een investering van 1 miljard dollar (865 miljoen euro), maar ziet hier voorlopig van af. De Brit laat weten geen zaken meer met het land te willen doen als de berichten over de moord op Khashoggi kloppen.

Zaterdag 13 oktober

Onder druk van 'zijn' Republikeinen zegt Trump dat Saoedi-Arabië "heel zwaar gestraft" gaat worden als Khashoggi vermoord is. Hij geeft verder geen nadere uitleg over om wat voor straffen het dan zou gaan. Trump beklemtoont dat Saoedi-Arabië onderzoek naar de zaak doet.

Zondag 14 oktober

De Europese Unie mengt zich in de zaak. Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk eisen dat Turkije en Saoedi-Arabië een "geloofwaardig onderzoek" naar de verdwijning van Khashoggi doen.

Na Branson besluiten ook de Amerikaanse bank JP Morgan en autoproducent Ford voorlopig alle plannen voor investeringen in Saoedi-Arabië op te schorten. Zij zien ook af van deelname aan een conferentie voor Saoedische investeerders. Ook taxidienst Uber laat weten niet naar het investeringsevenement te komen. Aandelen op de beurs van Saoedi-Arabië dalen sterk in waarde, vermoedelijk als gevolg van alle commotie over de verdwijning van Khashoggi.

Koning Salman bin Abdulaziz Al Saud belt met Erdogan om, volgens een communiqué, "de goede banden tussen de twee landen te bevestigen". De Turkse president zou welwillend staan tegenover een werkgroep van de twee landen die de verdwijning van Khashoggi zou moeten gaan onderzoeken.

De woning van de Saoedische consul in Istanbul wordt door de politie bewaakt. (Foto AFP)

Maandag 15 oktober

Saoedi-Arabië uit dreigementen richting alle landen die overwegen sancties op te leggen naar aanleiding van de verdwijning van Khashoggi. "Het koninkrijk verwerpt elk dreigement en iedere poging om zijn macht te ondermijnen. Elke actie zal met een grotere tegenactie worden beantwoord", luidt een officiële verklaring.

Diverse Amerikaanse senatoren willen dat het Witte Huis duidelijker stelling neemt in de kwestie en sancties oplegt aan Saoedi-Arabië. "Het is een liederlijke schande dat een ander land een Amerikaans ingezetene naar een consulaat kan lokken, hem daar kan martelen en in mootjes kan hakken", aldus de Republikeinse senator Marco Rubio.

CNN meldt op basis van anonieme bronnen dat Khashoggi is overleden toen hij werd ondervraagd op het Saoedische consulaat in Istanboel. Riyad zou een verklaring voorbereiden waarin dit wordt erkend; het zou om een 'vergissing' gaan. Het grote Hollywood-impresariaat WME ziet af van een grote deal met Saoedi-Arabië ter waarde van een half miljard dollar die op korte termijn getekend zou worden.

Trump oppert na een telefoongesprek met de Saoedische koning Salman dat "moordenaars die uit eigen beweging handelden" achter de verdwijning van Khashoggi zouden kunnen zitten. Hij zegt de verklaring van Salman dat het Saoedisch koningshuis niets met de zaak te maken heeft te geloven.

​Dinsdag 16 oktober

Een Turks-Saoedische onderzoeksteam verricht voor het eerst officieel onderzoek in het Saoedische consulaat - twaalf dagen na de verdwijning van Khashoggi. Het team bestaat uit tien Turken en tien Saoedische inspecteurs. Het onderzoek duurt negen uur; het team zoekt onder meer naar DNA-materiaal van de journalist. 

De Saoedische consul-generaal Mohammad Al Otaibi vertrekt met het vliegtuig naar Riyad.

Erdogan meldt later op de dag tijdens een persbijeenkomst dat een aantal kamers in het consulaat recent opnieuw waren geschilderd. Hij suggereert dat dit is gebeurd om bewijs te verdoezelen.

Minister Wopke Hoekstra van Financiën laat weten dat Nederland niet naar de investeringsconferentie gaat als Saoedi-Arabië geen opheldering kan geven over verdwijning van Khashoggi.

De Amerikaanse president Trump belt met de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman. Na het gesprek laat Trump weten dat Bin Salman heeft gezegd dat hij geen idee heeft wat er is gebeurd in het consulaat. De president voegt daaraan toe geen enkele reden te hebben om aan deze uitspraak te twijfelen. Zijn uitlatingen leiden tot veel kritiek; het is de zoveelste keer dat Trump claims van een buitenlandse dictator zonder enig voorbehoud gelooft.

Woensdag 17 oktober

Christine Lagarde, de grote baas van het Internationaal Monetair Fonds, laat weten af te zien van deelname aan de investeringsconferentie in Riyad. Het IMF geeft geen officiële reden voor het besluit.

The New York Times meldt dat een aantal door Turkije geïdentificeerde verdachten uit de directe omgeving van de Saoedische kroonprins komt. De krant baseert zich op gelekte Saoedische overheidsdocumenten en socialenetwerkprofielen. Turkije zou vijftien verdachten op het oog hebben. Minstens negen van deze verdachten werkten in het verleden voor Saoedische veiligheidsdiensten of militaire instanties.

Saoedi-Arabië ziet af van een deal met Virgin, omdat Branson zijn investeringen in Saoedi-Arabië eerder deze week voorlopig uitstelde. De Saoedische regering was niet blij met de kritische uitlatingen van de Britse zakenman. De twee partijen voerden al achttien maanden gesprekken over de beoogde deal.

Turkse onderzoekers doorzoeken de ambtswoning van de Saoedische consul-generaal in Istanboel. 

In de VS spreekt de Amerikaanse president Trump zich weer uit over de zaak. Zijn regering heeft de Turkse regering gevraagd om de audio-opnames van de vermeende moord op Khashoggi, die in Turkse handen zouden zijn, "als die bestaan". Trump ontkent de Saoedi's een hand boven het hoofd te houden.

Donderdag 18 oktober

Het Saoedische consulaat en de woning van de consul worden voor de tweede keer grondig doorzocht door de Turkse onderzoekers.

Hoekstra ziet definitief af van zijn bezoek aan Riyad vanwege de verdwijning van Khashoggi. De Tweede Kamer vindt het goed dat de minister van Financiën zijn reis heeft afgezegd. De handelsmissie van minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel) in december staat op losse schroeven.

The Washington Post publiceert de laatst geschreven column van Khashoggi. Er werd gewacht met de publicatie, omdat de Amerikaanse krant hoopte dat de journalist zou opduiken. Khashoggi breekt in het artikel een lans voor de vrijheid van meningsuiting in Arabische landen.

Vrijdag 19 oktober

De Turkse onderzoekers starten zoekacties in het Belgrade-bos bij Istanboel en in de stad Yalova. Dit na onderzoek naar alle auto's die rond de dag van Khashoggi's verdwijning in de buurt van het Saoedische consulaat zijn geweest. Het onderzoeksteam vermoedt dat de stoffelijke resten van de journalist op een van deze locaties zijn verborgen.

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief