John McCain, Amerikaanse senator, presidentskandidaat en oorlogsheld, is zaterdag 25 augustus op 81-jarige leeftijd overleden. In juli 2017 werd een hersentumor bij hem geconstateerd.

Enkele dagen voor zijn overlijden besloot McCain zich niet langer medisch te laten behandelen voor zijn hersentumor.

McCain was een Republikein, maar stond binnen en buiten zijn partij bekend om zijn onafhankelijkheid. Hij werd vaak een maverick genoemd, een non-conformist die er niet voor terugdeinsde tegen de partijlijn in te gaan als die hem niet zinde.

Met die reputatie werd hij een van de belangrijkste Amerikaanse senatoren en kwam hij zeer dicht bij het presidentschap.

Voormalig president Barack Obama en zijn voormalig tegenstander McCain tijdens een bijeenkomst in het Witte Huis in 2009. (Foto: AFP)

Letterlijk een kind van de marine

McCain was letterlijk een kind van de marine. Hij werd op 29 augustus 1936 geboren op de Amerikaanse marinebasis Coco Solo in de Panamakanaalzone. Zijn vader was daar officier.

Na zijn jeugd ging McCain zelf ook studeren aan de U.S. Naval Academy, die nieuwe officieren opleidt voor de marine. Hij presteerde daar bijzonder matig, en kwam met een lage rang in de marine terecht. Hij leerde vliegen en werd in 1967 naar Vietnam gestuurd om bombardementen uit te voeren als onderdeel van Operation Rolling Thunder.

Op 26 oktober van dat jaar werd het vliegtuig van McCain neergeschoten en verdronk hij bijna toen het toestel landde in een meer. Hij werd door Noord-Vietnamezen gevonden en mishandeld, voordat hij naar een beruchte gevangenis in Hanoi werd gebracht.

Een van de weinige foto's van John McCain in krijgsgevangenschap in Vietnam. De foto werd in 1967 vrijgegeven, toen hij in een ziekenhuis in Hanoi werd behandeld. (Foto: EPA)

McCain eiste dat alle krijgsgevangenen naar huis mochten

McCain weigerde in 1968 een aanbod van de Noord-Vietnamezen vrij te komen, omdat zijn vader bevelhebber van de Amerikaanse troepen in de regio was geworden. McCain eiste dat alle krijgsgevangenen die voor hem gepakt waren, ook vrij zouden komen.

Uiteindelijk zou hij 5,5 jaar als krijgsgevangene verblijven in het 'Hanoi Hilton', zoals de gevangenis werd genoemd. Hij werd gemarteld en hield daar permanente verwondingen aan over. Hij keerde in 1973 terug als oorlogsheld.

De beproeving van McCain in Vietnam zou tijdens zijn politieke carrière een grote rol blijven spelen. Hij was bijvoorbeeld een groot tegenstander van de Amerikaanse martelpraktijken na de aanslagen van 11 september 2001, die door president George W. Bush werden omschreven als "verbeterde ondervragingstechnieken".

Contact faciliteren tussen Congresleden en de marine

Na zijn terugkeer uit Hanoi kreeg McCain voor het eerst een baan in Washington D.C., waar hij contact tussen Congresleden en de marine moest faciliteren. Zo deed hij zijn eerste ervaring in de politiek op.

Hij besloot de marine te verlaten en voerde met succes campagne om namens een district in Arizona het Huis van Afgevaardigden te betreden als Republikein. Vier jaar later nam hij de volgende stap en won een plek in de Senaat.

In die rol kwam hij onder meer op voor veteranen van de Vietnam-oorlog, en voor traditionele Republikeinse idealen als het inperken van overheidsuitgaven en beschermen van het recht om wapens te dragen.

Toch was hij geen typische Republikein. McCain bleek ook bereid zijn partijgenoten te bekritiseren als hij het niet eens met ze was. Hij probeerde bijvoorbeeld de rol van geld in Amerikaanse politieke campagnes te beperken. Dat leverde hem sterke weerstand op uit zowel Republikeinse als Democratische hoek. Het zou uiteindelijk ruim zeven jaar duren voordat zijn wetsvoorstel over dit onderwerp werd aangenomen.

De presidentskandidaat als luis in de pels van de gevestigde orde

In het jaar 2000 probeerde McCain voor het eerst president te worden. In de campagne voor de Republikeinse voorverkiezingen benadrukte McCain zijn "klare taal" en zijn reputatie als luis in de pels van de gevestigde orde. Hij won de voorverkiezingen in enkele staten, maar werd uiteindelijk verslagen door George W. Bush, die later in de eindronde won van Al Gore.

Acht jaar later deed McCain een tweede poging en presteerde hij het wel om de Republikeinse presidentskandidaat te worden. Samen met Sarah Palin, die hij als outsider selecteerde als kandidaat voor het vicepresidentschap, nam hij het op tegen Barack Obama.

John McCain spreekt tijdens een verkiezingsbijeenkomst in 2008. (Foto: AFP)

McCain richtte zich op dezelfde groep als Donald Trump

In de campagne moest McCain het onderspit delven tegen Obama, die veel nieuwe kiezers aantrok met zijn boodschap van hoop en verandering. McCain probeerde steun te vinden onder Amerikanen uit de arbeidersklasse, dezelfde groep die later massaal op Donald Trump zou stemmen. McCain schilderde Obama af als elitaire socialist, en omarmde figuren als 'Joe the Plumber'. Dat was een voormalig loodgieter die een campagne-icoon werd door een kritische vraag aan Obama te stellen.

Nadat Obama de verkiezingen met een ruime meerderheid van de stemmen wist te winnen, stortte McCain zich weer op zijn werk in de Senaat. Daar werd hij een van de leiders van de oppositie tegen de Democraten van Obama.

McCain vond onder meer dat er meer troepen naar Afghanistan gestuurd moesten worden, en was een fel tegenstander van de zorgwet die later bekend zou staan als Obamacare.

Republikein McCain was fel criticus van Trump 

Tijdens de presidentsverkiezingen van 2016 was McCain geen fan van de kandidaat die zijn eigen partij uiteindelijk naar voren schoof. Trump beledigde McCain tijdens zijn campagne, door zich negatief uit te laten over het oorlogsverleden van McCain. "Hij was een oorlogsheld omdat hij gevangen werd genomen. Ik heb liever mensen die niet gevangen werden."

Die opmerking leverde Trump veel kritiek op, maar zoals zo veel van zijn andere opmerkingen mocht het uiteindelijk niet deren tijdens de verkiezingen in november. Trump bood ook na zijn overwinning nooit zijn excuses aan McCain aan.

John McCain verlaat de Senaat nadat hij het plan heeft getorpedeerd waarmee president Trump 'Obamacare' wilde ontmantelen. (Foto: AFP)

McCain redde definitief Obamacare

De senator lijkt de beledigende opmerking van Trump nooit te zijn vergeten. Dat bleek nog maar eens in juli 2017, toen de Senaat stemde over het afschaffen van Obamacare.

Tijdens een spannende stemming besloot McCain uiteindelijk om Obamacare te redden, tot ontsteltenis van Trump en het overgrote deel van zijn Republikeinse collega's in de Senaat. De stemming vond plaats kort nadat McCain te horen had gekregen dat hij een hersentumor had. Politiek gezien had hij niets meer te verliezen, en koos hij zoals zo vaak voor de rol van dissident. McCain maakte zijn naam als maverick tot het eind waar.