Achtergrond: Volgens Mugabe kon alleen God hem afzetten

Het afzetten van Robert Mugabe markeert het einde van een tijdperk. Hij was een van de langst zittende staatshoofden in Afrika en de oudste ter wereld. Onder zijn regime gleed Zimbabwe af tot een van de armste landen ter wereld.

Geen prijs, inclusief bloedvergieten, was Robert Mugabe te hoog om zijn macht te behouden. Hij won vele verkiezingen maar die leken zelden vrij van fraude en intimidatie. Een bekende uitspraak van de dictator was dat "alleen God mij uit het ambt kan ontheffen".

De politieke en publieke steun voor Robert Mugabe was de afgelopen decennia flink geslonken. En met zijn economische politiek wist hij een van de welvarendste landen in de regio aan de bedelstaf te krijgen.

Maar toch koestert de bevolking nog steeds bewondering en sympathie voor de 93-jarige dictator, die het land bijna veertig jaar terug naar de onafhankelijkheid leidde.

Gedesillusioneerd

Mugabe werd in 1924 geboren in een arm, Rooms-Katholiek Shona-gezin in het toenmalige Zuid-Rhodesië. Mugabe werd na zijn scholing leerkracht; hij behaalde in die periode een bachelordiploma geschiedenis en Engelse literatuur aan de universiteit van Fort Hare in Zuid-Afrika.

Tijdens die periode raakte hij gedesillusioneerd over de status van zijn geboorteland als kolonie van Groot-Brittannië en de blanke elite die het bestuurde. Mugabe begon demonstraties bij te wonen waarin werd opgeroepen tot de vorming van een onafhankelijke, door donkere Afrikanen bestuurde staat.

Ook werd hij lid van de Zimbabwe Afrikaanse Volksunie (ZAPU). Hij ontpopte zich tot een Pan-Afrikaan, die de overtuiging had dat de blanke overheersing alleen met geweld kon worden beëindigd. Dat leidde onder meer tot aanvallen op blanke boeren en ondernemers.

Patriottisch Front

Met de oprichting van zijn eigen Zimbabwe Afrikaanse Nationale Unie (ZANU) splitste Mugabe het Afrikaanse verzet tegen de blanke overheersing langs etnische lijnen. ZAPU werd voornamelijk gesteund door het Ndebele-volk terwijl de achterban van ZANU overwegend bestond uit Shona, het volk van Mugabe en de etnische meerderheid in Zuid-Rhodesië.

In 1964 werd Mugabe na een aantal uitspraken tegen de regering veroordeeld wegens opruiing. Hij zat tot november 1974 in de gevangenis. Tijdens zijn gevangenschap behaalde hij een masterdiploma economie en een bachelorgraad in bestuurskunde. Een interne strijd binnen de ZANU over het wel of niet voortzetten van de gewapende vrijheidsstrijd werd gewonnen door Mugabe die de letters PF, "Patriottisch Front", aan de partij toevoegde.

Burgeroorlog

In november 1965 verklaarde Zuid-Rhodesië zich eenzijdig onafhankelijk. De blanke regering deed dit uit onvrede over het beleid van moederland Groot-Brittannië, dat het principe aanhing dat een kolonie moest worden bestuurd door de etnische meerderheid, voordat sprake kon zijn van onafhankelijkheid.

Het land ging verder onder de naam Rhodesië, maar werd internationaal niet erkend. De rechtse regering begon de verschillende Afrikaans-nationalistische bewegingen hardhandig op te rollen, terwijl die zich op hun beurt in toenemende mate met geweld verzetten. Deze strijd groeide in de periode 1975-1979 uit tot een burgeroorlog.

Genocide

Na zijn vrijlating in 1974 vluchtte Mugabe naar Mozambique, waar hij zijn leiderschap over ZANU probeerde te consolideren. Dit lukte hem, mede door de steun van de militaire tak van de partij: in 1977 werd hij officieel uitgeroepen tot partijleider. Twee jaar later kwam de oorlog tegen de Britten ten einde en in 1980 vonden de eerste parlementaire verkiezingen in het nieuwe Zimbabwe plaats.

ZANU-PF vaagde de andere zwarte politieke partijen weg in het stemlokaal en vormde een coalitieregering met ZAPU. Mugabe werd premier. Hij nam als regeringsleider ook blanke ministers op in zijn kabinet. Het contrast met het apartheidsregime in buurland Zuid-Afrika leverde hem veel steun en sympathie op.

Aan de andere kant zette hij begin jaren tachtig zijn in Noord-Korea opgeleide Vijfde Brigade in tegen de machtige stam in de regio Matabeleland; tienduizenden onschuldige burgers kwamen om het leven. Deze slachting werd door de internationale gemeenschap erkend als genocide. Zijn latere vice-premier Emmerson Mnangagwa, die nu de macht heeft overgenomen, was als minister van staatsveiligheid een van de legerleiders van deze operatie.

Hyperinflatie

Ondanks zijn master economie voerde Mugabe in economische opzicht een desastreus beleid. Een van de speerpunten van zijn beleid was het toekennen van land aan veteranen van de onafhankelijkheidsoorlog. Witte boeren werden met intimidatie en geweld gedwongen hun land af te staan.

Veel veteranen hadden echter geen idee hoe ze een boerenbedrijf moesten runnen. Van de graanproductie eind jaren tachtig (325.000 ton per jaar) was na een paar jaar nog maar een tiende over. De hele landbouwsector stortte in, net als de industrie die Zimbabwe rijk was en die Mugabe vormde onder druk van de Wereldbank.

Hyperinflatie was het gevolg; tien jaar geleden werd zelfs de Zimbabwaanse dollar opgeheven en de Amerikaanse dollar als officiële munt ingevoerd. Omdat er echter niet genoeg papiergeld beschikbaar was, werd het land ook door een chronisch gebrek aan valuta geteisterd.

Gucci Grace

Ondertussen voerde Mugabe een schrikbewind jegens de oppositie. Bij de verkiezingen in 2008 werden honderden oppositieleden en aanhangers omgebracht, en nog veel meer vastgezet. Mugabe, zijn tientallen jaren jongere vrouw Grace en zijn zoons gaven op het ziekelijke af geld uit aan hun eigen luxueuze behoeften.

Zijn jongste zoon haalde recent de kranten door in een Zuid-Afrikaanse nachtclub een fles champagne van honderden dollars leeg te gooien over zijn horloge van 60.000 dollar. Zijn echtgenote heeft als bijnamen 'Gucci Grace’ en 'The First Shopper’.

Dat Mugabe er steeds vaker op zinspeelde dat Grace hem zou moeten opvolgen, zette kwaad bloed bij vice-premier Emmerson Mnangagwa, die de steun van het leger genoot. Het wegsturen van Mnangagwa betekende het begin van het einde voor Mugabe. Daarmee joeg hij het leger en zijn eigen partij tegen zich in het harnas en viel de ruggengraat van zijn alleenheerschappij weg.

Lees meer over:
Tip de redactie