De Catalanen kiezen zondag bij een referendum of ze onafhankelijkheid willen van Spanje. De Spaanse federale regering beschouwt het referendum echter als illegaal en doet er daarom alles aan om het referendum te dwarsbomen. Volg de ontwikkelingen in dit liveblog.

  • Een overgrote meerderheid van 90 procent van de 2,26 miljoen stemmers heeft 'ja' gezegd tegen onafhankelijkheid van Spanje. 
  • Volgens de Catalaanse regering zijn er zondag 844 mensen gewond geraakt, van wie enkele ernstig, door hardhandig optreden van de politie tijdens het referendum over onafhankelijkheid.

  • Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken meldt dat negen politieagenten en twee leden van de Guardia Civil (vergelijkbaar met de marechaussee) ook verwondingen hebben opgelopen.

  • De volksraadpleging is verboden door het hoogste Spaanse gerechtshof en de regering in Madrid zei er alles aan te zullen doen om te zorgen dat het geen doorgang kon vinden. Gedurende de dag verschenen er tientallen foto's en video's van politieagenten die kiezers aan hun haren uit de kieslokalen sleepten en vreedzame demonstranten aanvielen.

  • De Spaanse overheid maakte bekend 92 kieslokalen te hebben gesloten. Volgens de regionale regering waren twee derde van de kieslokalen gewoon open.

  • Catalaanse politici en leden van de oppositie in het Spaanse parlement hebben de Spaanse premier Mariano Rajoy opgeroepen af te treden vanwege de politie-acties.
maandag 2 oktober 2017 om 01:16
Duizenden mensen zijn de straat opgegaan in Barcelona en zingen het volkslied van Catalonië.
maandag 2 oktober 2017 om 00:42
Volgens de Catalaanse regering hebben ongeveer 2,26 miljoen Catalanen gestemd bij de referendum. Een overgrote meerderheid van 90 procent heeft 'ja' gezegd tegen onafhankelijkheid van Spanje. Het opkomstpercentage ligt rond de 42,3 procent.
zondag 1 oktober 2017 om 23:45
Hoe en waar de telling gebeurt, is onduidelijk. Het zal nog wel even duren voordat de uitslag en de opkomst bekend is. Een betrouwbare exitpoll is door de chaotische stemgang niet te verwachten.
zondag 1 oktober 2017 om 23:18
De Catalaanse premier Carles Puigdemont heeft de deur voor het verklaren van de onafhankelijkheid open gezet. "Op deze dag van lijden en hoop heeft de Catalaanse bevolking het recht verdiend op een onafhankelijke staat in de vorm van een republiek", zei Puigdemont.
zondag 1 oktober 2017 om 22:40
zondag 1 oktober 2017 om 22:35
Het aantal gewonden door het politieoptreden tijdens het referendum over onafhankelijkheid van Catalonië is verder opgelopen tot 844, van wie de meesten in Barcelona. Het Catalaanse ministerie van Gezondheidszorg zondagavond bekendgemaakt. Twee slachtoffers zijn er ernstig aan toe.
zondag 1 oktober 2017 om 22:28
zondag 1 oktober 2017 om 22:07
Diverse Europese parlementariërs hebben na de omstreden volksraadpleging over onafhankelijkheid van Catalonië bij de autoriteiten in Madrid en Barcelona aangedrongen op conflictbeheersing.
zondag 1 oktober 2017 om 22:05
zondag 1 oktober 2017 om 21:09
De stembussen in Catalonië zijn sinds 20.00 officieel gesloten. De openingstijden worden niet verlengd, ondanks alle ongeregeldheden. Wie in de rij staat, mag wel de stem nog uitbrengen. Het is nog onduidelijk hoeveel mensen precies hebben gestemd.
zondag 1 oktober 2017 om 20:40
Premier Rajoy heeft in een persconferentie gemeld dat in totaal 761 mensen gewond zijn geraakt door de ongeregeldheden tijdens het Catalaanse referendum. Hij gaat met alle partijen om de tafel zitten om te kijken wat de volgende stap moet zijn.
zondag 1 oktober 2017 om 19:53
Meer reacties uit Den Haag.

Thierry Baudet van Forum voor Democratie schaart zich helemaal achter de pleitbezorgers van het referendum. Hij vindt dat "we allemaal het recht hebben op referenda over het lidmaatschap van een land of van de EU". Spanje moet zich schamen, aldus Baudet.

CDA-Europarlementariër Esther de Lange heeft ook kritiek op het andere kamp. Ze stelt dat "Catalaanse nationalisten een ongrondwettelijk referendum misbruiken voor eigen gewin". De Lange is een kopstuk van de Europese Volkspartij, waartoe ook de partij van de Spaanse premier Rajoy behoort.

De Europese Commissie houdt zich tot dusver afzijdig. De Commissie benadrukte eerder dat zij de Spaanse grondwet wil respecteren.
zondag 1 oktober 2017 om 19:51
De Spaanse premier Mariano Rajoy houdt om 20.15 uur een toespraak over de situatie in Catalonië.
zondag 1 oktober 2017 om 19:49
zondag 1 oktober 2017 om 19:42
zondag 1 oktober 2017 om 19:36
zondag 1 oktober 2017 om 19:18
Nederlandse politici reageren geschokt op het geweld dat de Spaanse politie inzet tegen Catalanen die willen stemmen over onafhankelijkheid, meldt ANP. Een enkeling hekelt ook de voorvechters van het referendum.

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren spreekt van "een zwarte dag voor de democratie". Ze schaamt zich diep voor de rest van de wereld, die toekijkt hoe "met zo'n nodeloos geweld de medezeggenschap van burgers wordt vertrapt''.

Ook EU-woordvoerder Renske Leijten van de SP stelt dat "geweld nooit een oplossing is in een democratie".

Geert Wilders stelt op Twitter het "geweld tegen het eigen volk" aan de kaak en wijst erop dat dit zich in de Europese Unie voltrekt. CDA'er Pieter Omtzigt wil dat de EU het geweld veroordeelt en noemt de stilte in Brussel "oorverdovend".

Henk Krol vraagt aandacht voor de Catalaanse "vijftigplussers die vandaag strijden voor hun stemrecht''.
zondag 1 oktober 2017 om 19:17
Lionel Messi heeft FC Barcelona zondag aan een ruime 3-0 thuiszege geholpen tegen Las Palmas. Vanwege de veiligheidssituatie in Barcelona was er geen publiek bij het treffen aanwezig.

Het leek er enige tijd op dat de wedstrijd helemaal niet door zou gaan, maar de Spaanse voetbalbond ging niet in op het verzoek van Barcelona om het duel uit te stellen. Na spoedoverleg besloot de club daarna om dan toch maar in actie te komen.

Messi liet zich niet afleiden door de situatie. Na een 0-0 ruststand gaf de Argentijn in de 49e minuut de assist op de openingstreffer van Sergio Busquets. Daarna was het twee keer de beurt aan Messi zelf. Op aangeven van Denis Suarez omspeelde hij in de zeventigste minuut de doelman van Las Palmas. Na een assist van Luis Suarez bracht Messi zeven minuten later de eindstand op het bord.
zondag 1 oktober 2017 om 19:07
zondag 1 oktober 2017 om 19:02
De Catalaanse regering heeft aangekondigd dat er tot uiterlijk 20.00 uur een stem kan worden uitgebracht. Die deadline geldt niet voor mensen die op dat moment al in de rij staan bij een kieslokaal.
zondag 1 oktober 2017 om 18:39
zondag 1 oktober 2017 om 18:03
zondag 1 oktober 2017 om 17:57
zondag 1 oktober 2017 om 17:56
De Catalaanse gezondheidsdiensten hebben meer details gegeven over de gewonden door politiegeweld.

216 van hen raakten gewond in Barcelona, 80 in Girona, 64 in Lleida, 53 in Terres de L'Ebre, 27 in centraal-Catalonië en 25 in Tarragona. 

De twee mannen die zwaargewond raakten worden behandeld in ziekenhuizen in Barcelona.
zondag 1 oktober 2017 om 17:50
zondag 1 oktober 2017 om 17:10
Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken heeft bekendgemaakt dat er in totaal twaalf medewerkers van de veiligheidsdiensten gewond zijn geraakt tijdens schermutselingen: negen politieagenten en drie Guardia Civil. 

De politie heeft tot 15.00 uur op zondagmiddag 92 stembureaus in heel Catalonië gesloten. Er zijn drie mensen gearresteerd wegens het niet opvolgen van bevelen van de politie en mishandeling. Een van hen is een minderjarig meisje.
zondag 1 oktober 2017 om 17:07
zondag 1 oktober 2017 om 17:05
zondag 1 oktober 2017 om 17:03
zondag 1 oktober 2017 om 16:52
zondag 1 oktober 2017 om 16:38
zondag 1 oktober 2017 om 16:19
Separatistische instellingen die zich hebben ingezet voor het referendum, hebben hun beoogd aantal stemmers naar beneden bijgesteld, meldt ANP. Jordi Sànchez, voorzitter van de invloedrijke Nationale Catalaanse Vergadering, zei bijvoorbeeld tegen Spaanse media dat hij nu een miljoen uitgebrachte stemmen een heel groot succes zou vinden. Twee weken geleden zei Sànchez pas blij te zijn met het dubbele.

Behalve door sluiting van stembureaus is de stembusgang ook vaak misgegaan door de afwezigheid van kiesregisters, het uitblijven van identificatie van kiezers of niet-functionerend internet. Officieel zijn er 5,3 miljoen stemgerechtigden.
zondag 1 oktober 2017 om 16:10
In een verklaring roept mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch de Spaanse autoriteiten op het recht op vreedzame vergadering te respecteren.

"Hoewel het hoogste gerechtshof van Spanje heeft geoordeeld dat het Catalaanse referendum geen doorgang mocht vinden, heeft de staat de plicht om de rechten op vreedzame vergadering en vrijheid van meningsuiting te respecteren. Dat geldt in gelijke mate voor zij die tegen onafhankelijkheid zijn en zij die het steunen. Als de politie geweld gebruikt om af te rekenen met schendingen van de openbare orde, moeten ze ervoor zorgen dat hun handelingen noodzakelijk en proportioneel zijn."
zondag 1 oktober 2017 om 16:04
zondag 1 oktober 2017 om 16:00
zondag 1 oktober 2017 om 15:59
Barcelona heeft aangekondigd dat de La Liga-wedstrijd tegen Las Palmas inderdaad doorgaat, maar dan wel zonder publiek. In een verklaring zei de club: "FC Barcelona veroordeelt de gebeurtenissen die vandaag op veel plekken in Barcelona hebben plaatsgevonden om burgers ervan te weerhouden hun democratische rechten en vrijheid van meningsuiting uit te oefenen."

Volgens de club heeft de Spaanse nationale voetbalbond geweigerd de wedstrijd af te gelasten, zoals Barcelona had verzocht.
zondag 1 oktober 2017 om 15:55
zondag 1 oktober 2017 om 15:51
zondag 1 oktober 2017 om 15:48
zondag 1 oktober 2017 om 15:38
zondag 1 oktober 2017 om 15:37
Volgens The Guardian-correspondent Stephen Burgen is het hardhandige optreden tegen kiezers niet de norm in heel Catalonië. Duizenden Catalanen melden op sociale media dat zij op verschillende plekken gewoon konden stemmen en er geen politie-aanwezigheid was.
zondag 1 oktober 2017 om 15:24
zondag 1 oktober 2017 om 15:15
De Catalaanse regeringswoordvoerder Jordi Turull zei op een persconferentie: "Als [vice-premier Soraya Sáenz de Santamaría] proportionaliteit ziet in het optreden van vandaag, weet ik niet waar zij naar heeft zitten kijken. De wereld kijkt mee."
zondag 1 oktober 2017 om 15:02
Het Catalaanse ministerie van Volksgezondheid heeft bekendgemaakt dat er rond 15.00 uur 337 burgers zijn behandeld die verwondingen opliepen door botsingen met de politie.
zondag 1 oktober 2017 om 14:51
zondag 1 oktober 2017 om 14:49
zondag 1 oktober 2017 om 14:43
In Barcelona viert een kiezer het uitbrengen van haar stem.
zondag 1 oktober 2017 om 14:37
Tijdens een persconferentie zei de Spaanse vice-premier Soraya Sáenz de Santamaría dat "de absolute onverantwoordelijkheid van de Catalaanse regering moest worden beantwoord met de professionaliteit van de landelijke veiligheidsdiensten. Met fermheid en proportionaliteit hebben we de plannen van het Catalaanse kabinet in de war gegooid. Er heeft geen referendum plaatsgevonden, noch iets wat daar op lijkt. Hier zal niets goeds uit voortvloeien."