Komende zondag heeft de Catalaanse regeringsleider Artur Mas een officieuze volksraadpleging belegd om de animo voor een onafhankelijk Catalonië te peilen. 

Wat is de betekenis van deze stembusgang en wat kunnen de gevolgen zijn van het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven?

Vijf vragen hierover aan Eric Storm, Spanjedeskundige en docent Europese geschiedenis aan de Universiteit Leiden.
 
1. Waarom sturen nationalistische Catalanen aan op het verbreken van de banden met de rest van Spanje?
 
Het streven naar onafhankelijkheid was lange tijd vooral een zaak van de linkse republikeinse partij ERC. CiU, de partij van de huidige regeringsleider Mas, was op dit punt een stuk gematigder. Circa vier jaar geleden heeft die partij een ommezwaai gemaakt en is ze ook gaan pleiten voor onafhankelijkheid.

Dat gebeurde nadat het Spaanse Constitutionele Hof een belangrijk deel van een nieuw, verdergaand autonomie-statuut voor Catalonië had geschrapt.

Het hof verwees onder meer de opbouw van een apart Catalaans justitieel systeem en voorrang voor het Catalaans in het onderwijs naar de prullenbak, nadat de conservatieve Volkspartij (PP) er grondwettelijke bezwaren tegen hadden ingebracht.
 
Toen de economische crisis was uitgebroken, zette Mas het streven naar onafhankelijkheid nog nadrukkelijker op de kaart. De regionale overheid moet fors bezuinigen op onder meer het ambtenarenapparaat, het onderwijspersoneel en de gezondheidszorg.

De bezuinigingen worden voor een deel in opdracht van Madrid uitgevoerd. Voor veel Catalanen ligt dat moeilijk, omdat ze toch al meer geld aan Spanje moeten afdragen dan dat ze terugkrijgen.
 
2. Het Constitutionele Hof in Spanje heeft de peiling zondag verboden. Kunnen we nog wel van een volksraadpleging spreken?
 
De Catalaanse regering gaat toch door met deze officieuze peiling. Maar als er al er een uitslag komt, dan heeft die geen waarde. Tegenstanders van onafhankelijkheid waren van meet af aan al niet van plan mee te doen.

En enkele politieke partijen die de volksraadpleging aanvankelijk steunden, zijn inmiddels afgehaakt omdat er geen juridische basis voor is.

Daarom is wat zondag staat te gebeuren eerder een demonstratie van nationalistische Catalanen dan een volksraadpleging.
 
3. De regering van premier Mariano Rajoy van de Volkspartij is fel gekant tegen het referendum. Laat Madrid de Catalanen zondag gewoon hun gang gaan?
 
De politie van Catalonië, de Mossos d'Esquadra, wordt aangestuurd door de regioregering van Catalonië. Die zal niet ingrijpen.

Maar de centrale regering heeft de zeggenschap over het leger en de Guardia Civil, de paramilitaire politie. Ik verwacht niet dat Madrid die korpsen snel zal inzetten. Maar er zou wel een chaos kunnen ontstaan.
 
4. Als Catalonië zich ooit weet los te maken van Spanje, wat zou dat dan betekenen voor de regio?
 
Ik denk dat de gevolgen voor Catalonië veel groter zullen zijn dan voor de rest van Spanje. Je krijgt dan een diep verdeelde samenleving.

Je ziet nu al dat de onafhankelijkheidskwestie voor scheuringen zorgt binnen families en vriendenkringen. Je bent voor of je bent tegen. Een compromis is niet mogelijk. Het  lijkt op de discussie in Nederland over Zwarte Piet, al zijn de consequenties natuurlijk veel groter. 

5. En wat zijn de gevolgen voor Spanje als Catalonië alleen verder gaat?
 
In Baskenland wachten ze af waar het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven op uitdraait. Als Catalonië zich inderdaad weet los te maken van Spanje, zullen veel Basken achter de Catalanen aan willen gaan.

Vermoedelijk zal dan ook op de Canarische Eilanden en in enkele andere regio's de roep om onafhankelijkheid harder worden. Spanje zou daardoor uit elkaar kunnen vallen.