Historische vonnissen tegen topfiguren Rode Khmer

Vijfendertig jaar na de val van het genocidale bewind van de Rode Khmer doet een oorlogstribunaal donderdag voor het eerst uitspraak tegen de enige twee leiders die nog in leven zijn. 

De rechters, gesteund door de Verenigde Naties, spreken vonnissen uit tegen Khieu Samphan en Nuon Chea.

Beide hoogbejaarde mannen verkeren in slechte gezondheid en houden voor het Cambodjatribunaal vol onschuldig te zijn aan de misdaden in de jaren zeventig.

Het gaat om de 83-jarige voormalige president Khieu Samphan en 'Broeder nummer 2', partijideoloog Nuon Chea van 88. Die laatste wordt bijgestaan door de Nederlandse advocaat Victor Koppe.

Communisme

Onder het bewind van de Rode Khmer werden miljoenen mensen gedwongen steden te ontvluchten. Bijna een kwart van de bevolking kwam tussen 1975 en 1979 om door honger, een gebrek aan medische zorg, overbelasting en executies.

Naar schatting vielen er zo'n 1,7 miljoen doden. De leider van de Khmer, Pol Pot, streefde naar een extreme vorm van communisme en hoopte een agrarische utopie op te zetten.

Misdaden

Khieu Samphan en Nuon Chea worden beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid, genocide, geloofsvervolging, moord en marteling. Ze kunnen straffen krijgen van vijf jaar tot levenslang, hoewel iedere straf gezien hun gezondheidstoestand waarschijnlijk levenslang zal blijken.

De zaak voor de 'Buitengewone Kamers in de Gerechten van Cambodja', zoals het tribunaal officiëel heet, begon in november 2011 tegen vier leiders. Minister Ieng Sary van buitenlandse zaken overleed in 2013. Zijn vrouw en minister van sociale zaken Ieng Thirith werd in 2012 voor berechting ongeschikt bevonden vanwege dementie. Pol Pot overleed in 1998.

Kritiek

Er is veel kritiek geweest op het tribunaal, dat bestaat uit Cambodjaanse en internationale juristen. De rechtbank werd in 2006 in het leven geroepen en heeft sindsdien meer dan 150 miljoen euro gekost. De enige die er ooit veroordeeld werd is voormalig gevangenisdirecteur Kaing Guek Eav die in 2011 levenslang kreeg.

Khieu Samphan heeft erkend dat de massamoorden gepleegd zijn. In 2011 zei hij zelf slechts een boegbeeld geweest te zijn van het regime, zonder echte macht. Hij ontkent ooit persoonlijk opdracht gegeven te hebben tot executies en noemt die verhalen 'sprookjes'. Pol Pot is volgens de oud-president verantwoordelijk.

Nuon Chea, die Broeder nummer 2 genoemd werd vanwege zijn rol als trouwe rechterhand van Pol Pot, toonde weinig berouw. "Ik wil niet dat ze denken dat de Rode Khmer slechteriken zijn, criminelen", zei hij over de betrokkenen bij de rechtszaak. "Daar is niets van waar."

Victor Koppe

In het verdedigingsteam van Nuon Chea zit ook de Nederlander Victor Koppe. Hij verdedigde in het verleden onder meer Samir A. van de Hofstadgroep en belangrijke leden van de Koerdische PKK en de Baskische afscheidingsbeweging ETA.

In het internationaal strafrecht heeft hij zich onder andere beziggehouden met Sierra Leone en Joegoslavië. Toch zei hij woensdag in het Parool de verdediging van Nuon Chea als zijn magnum opus te beschouwen.

"Ze zeggen wel dat je op het hoogtepunt moet stoppen, dus misschien zeg ik hierna de advocatuur vaarwel. Misschien word ik wel historicus en ga ik een boek schrijven over Nuon Chea of over die periode. Ik denk dat er een dringende behoefte is aan een nieuwe visie op wat toen is gebeurd", aldus de advocaat in de Amsterdamse krant.

Wat de uitkomst van de rechtszaak ook zal zijn, beide mannen gaan nog een tweede proces tegemoet. Vanwege hun hoge leeftijd is de zaak in een aantal kleinere delen verdeeld, waarvan het tweede deel later dit jaar begint. Het werk van het tribunaal duurt naar verwachting nog jaren.

Lees meer over:
Tip de redactie