Nederlandse piloten van de luchtmacht hebben in de afgelopen twaalf jaar vele honderden bommen en granaten afgevuurd op vijandelijke doelen in Afghanistan. 

Dat deden ze om eigen militairen en grondtroepen van bondgenoten in nood te helpen.

Dat blijkt uit gegevens die Defensie heeft verstrekt. Precieze aantallen wil het ministerie om ''operationele redenen" niet geven.

Door de aanvallen zijn vijandelijke strijders omgekomen en onbedoeld een beperkt aantal burgers. Maar het ministerie kan volgens een woordvoerder niet zeggen hoeveel slachtoffers er zijn gevallen door Nederlands vuur.

Piloten van F-16-gevechtsvliegtuigen hebben gedurende de twaalf jaar ''een paar honderd" lasergeleide bommen gegooid en met het boordkanon ''een veelvoud’’ aan 20 mm-patronen afgeschoten. Vliegers van Apache-gevechtshelikopters waren korter in Afghanistan, maar vuurden ook ''honderden" raketten af en schoten met het boordkanon eveneens ''een veelvoud" aan 30 mm-patronen af, aldus Defensie.

Uruzgan

De grootste inzet was van 2006 tot en met 2010, toen Nederland de militaire leiding had in de Afghaanse provincie Uruzgan.

In 2007 waren volgens Defensie de meeste gevechtscontacten en zijn ook de meeste wapens gebruikt. Ook boordschutters van Nederlandse transporthelikopters kwamen herhaaldelijk in actie om zichzelf en anderen te beschermen.

Het Openbaar Ministerie heeft alle wapeninzet onderzocht en volgens Defensie blijkt daaruit dat in alle gevallen aan de strikte regels is voldaan.

Filosofie

Alleen als het niet anders kan, zet een piloot van een gevechtsvliegtuig z’n wapens in. ''En dan niet wild om je heen slaan, maar precies weten wat je doet. Dat is onze filosofie", stelt de commandant van de luchtmacht, luitenant-generaal Sander Schnitger.

''Dat is de kern van onze professionaliteit. Nooit de andere kant op kijken als je iets hebt gedaan. Maar gewoon controleren. Zo leren we elke dag", zegt Schnitger. Hij is er trots op dat alle wapeninzet in Afghanistan binnen de regels is geweest en dat het OM niemand hoefde te vervolgen.

Fout

Toch ging het ook wel eens fout. Zo wierp een Nederlandse F-16-piloot in september 2009 een bom af in de provincie Helmand waardoor ook onschuldige burgers omkwamen. De twee volwassenen en zes kinderen bleken in het gebombardeerde huis te zitten van waaruit opstandelingen Britse militairen beschoten. Na onderzoek concludeerde het OM dat de vlieger niets te verwijten viel.

Piloten zijn dankzij hun professionele opleiding goed in staat om vast te stellen of de inzet van een wapen gerechtvaardigd is, benadrukt Schnitger. Volgens hem zit er ook altijd een emotionele component aan. ''Geen vlieger van mij drukt koud en gevoelloos op de knop", zegt hij. ''Dat doe je alleen als je weet wat er op de grond aan de hand is en je zeker weet wat je doet."

Tijdens zijn recente bezoek aan de vliegbasis in de Noord-Afghaanse stad Mazar-e-Sharif zei Schnitger al dat de F-16’s en Apaches door hun inzet levens hebben gered van militairen, maar ook van Afghaanse burgers.

Laatste militairen

De laatste groep militairen van de luchtmacht keert zaterdag terug uit Afghanistan. De ruim vijftig militairen maken deel uit van de Air Task Force, die de afgelopen twaalf jaar verantwoordelijk was voor de inzet van de F-16's boven het land.

Commandant der strijdkrachten Tom Middendorp ontvangt de militairen op vliegbasis Eindhoven. Twee straaljagers verwelkomen de militairen bij aankomst. Tijdens de ceremonie wordt een minuut stilte in acht genomen voor de in Afghanistan gesneuvelde Nederlandse militairen.

Met de terugkeer komt officieel een einde aan twaalf jaar vrijwel onafgebroken inzet van de luchtmacht in Afghanistan. Het zwaartepunt lag bij de missie in de provincie Uruzgan.

De groep werd in mei uitgezonden naar Mazar-e-Sharif, in het noorden van Afghanistan. De vier F-16's keerden eerder deze maand al terug uit Afghanistan. "Wat rest zijn nog wat militairen die de boel opruimen", zegt een luchtmachtwoordvoerder. "Voor de Air Task Force zit het er na twaalf jaar dienst écht op."

Interview F16-piloot: 'Dan gooi je een bom en wordt het weer rustig'