De extremistische rebellengroep Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIS) rukt op richting Bagdad. De strijders zijn naar eigen zeggen de Iraakse hoofdstad op minder dan negentig kilometer genaderd.

Dat heeft het terreurnetwerk donderdag bekendgemaakt.

Er zouden bij gevechten ten noordoosten van Bagdad tientallen doden zijn gevallen. Volgens Iraakse media vonden de gevechten in Baquba plaats, ongeveer zestig kilometer van Bagdad.

Het leger heeft daar een front opgebouwd en zou de extremisten van ISIS hebben teruggedrongen met hulp van plaatselijke stammen. In de gevechten zouden zeker vijftig mensen het leven hebben gelaten.

Zuiden

De onverwacht snelle opmars van de soennitische extremisten van ISIS brengt ze steeds dichterbij de sjiitische meerderheid die in Bagdad en in het zuiden woont.

Een woordvoerder van ISIS heeft donderdag via internet de sjiieten de oorlog verklaard en gedreigd met het innemen van Iraakse steden als Karbala en Najaf. Die steden zijn heilige plaatsen voor de sjiieten en liggen in het sjiitische Zuid-Irak.

Nieuwszender Al Arabiya meldt dat de oliestad Kirkuk donderdag al is ingenomen door de groepering, terwijl het leger in de stad Tikrit ISIS alweer zou hebben verjaagd. De centraal gelegen stad werd woensdag ingenomen door de extremisten. De herovering van Tikrit ging gepaard met gevechten waarbij bijna twintig rebellen zouden zijn omgekomen.

Noodtoestand

De Iraakse regering kon donderdag de noodtoestand niet uitroepen, omdat er te weinig parlementariërs waren om daarover te stemmen. Premier Nuri al-Maliki wil de noodtoestand afkondigen in het hele land.

Maliki had het parlement bijeen geroepen, maar slechts 120 van de benodigde 163 parlementariërs waren gekomen. De meeste soennitische en Koerdische parlementariërs hadden de stemming geboycot. Die willen geen noodtoestand, want daarmee krijgt de sjiitische Maliki meer macht. De stemming is tot nader order uitgesteld.

De Iraakse ambassadeur in Frankrijk riep donderdag de Veiligheidsraad van de VN op extra militaire hulp te leveren, inclusief luchtsteun en drones. De raad komt donderdag in New York bijeen.

Mosul

Dinsdag hebben de rebellen al de tweede stad van Irak, Mosul, ingenomen. De gevechten daar begonnen maandag. Militanten bestormden woensdag de Turkse consulaat, waarna tachtig Turken in gijzeling werden genomen. Daarvan werden 49 Turken meegenomen naar een basis, onder wie de consul-generaal en enkele kinderen.

Volgens Turkse media zouden 31 van hen inmiddels zijn vrijgelaten. Nog 49 van hen worden vastgehouden. Turkije heeft wraak gezworen, mocht hun iets overkomen.

Woensdag waren Mosul en de hele provincie Nineveh in handen van strijders van ISIS.

De strijders hebben ook de Iraakse stad Fallujah en enkele delen van Syrië in handen. Dinsdagavond riep al-Maliki het parlement op de noodtoestand af te kondigen in Nineveh. Zo'n vijfhonderdduizend mensen zijn het geweld in Mosul ontvlucht.

Baiji

De grootste olieraffinaderij van Irak in de stad Baiji is nog steeds in handen van de regering, ook al hebben soennitische extremisten Baiji woensdag ingenomen. Dat zei de Iraakse olieminister donderdag op de OPEC-bijeenkomst in Wenen.

Volgens de minister voert Irak geen extra brandstof in en zijn er voldoende voorraden benzine en diesel.

'Laks'

Volgens minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans moet Irak de problemen met het terreurnetwerk zelf oplossen. "Het land is te laks geweest", zegt hij tegen nieuwszender BNR.

Timmermans noemt de situatie in Irak "buitengewoon zorgelijk, maar vooral een zaak die Irak zelf moet aanpakken". De internationale gemeenschap moet wel druk uitoefenen op de autoriteiten.

Klik op de onderstaande afbeelding voor een interactief overzicht van de opmars van ISIS:

Achtergrond: Verdeeld Irak worstelt met soennitische opstand l Wat is ISIS? | Jihadisten ISIS lopen tegen hun grenzen aan

Alles over de onrust in Irak in ons dossier