De Spaanse koning Juan Carlos I gaat na bijna 39 jaar afstand doen van de troon. Hij wordt opgevolgd door zijn zoon, kroonprins Felipe van Spanje. Dat heeft premier Mariano Rajoy maandagochtend bekendgemaakt.

De reden van zijn aftreden is van persoonlijke aard, zei Rajoy. Later maandag gaf de koning zelf een verklaring aan het volk die op tv en radio werd uitgezonden.

Daarin zei hij dat hij plaats maakt voor de jongere generatie. ''De nieuwe generatie wil en moet de hoofdrol spelen'', aldus Juan Carlos. ''De jongere generatie kan met nieuwe energie veranderingen en uitdagingen aan.''

Hij meent dat zijn zoon Felipe klaar is voor zijn nieuwe rol. ''Hij heeft de volwassenheid en de verantwoordelijkheid voor deze rol. Hij belichaamt de stabiliteit.'' Felipe kan wat Juan Carlos betreft ''beginnen aan een nieuw hoofdstuk van hoop, waarin de verkregen ervaring en de impuls van een nieuwe generatie worden gecombineerd''.

Verkiezingen

Juan Carlos bedankte het Spaanse volk en zijn vrouw voor alle hulp en steun tijdens zijn koningschap van bijna veertig jaar. Terugkijkend voelt hij ''niets dan trots en dankbaarheid''. Toen hij in januari 76 werd, vond hij het tijd voor zijn aftreden, zei hij in zijn toespraak.

In april vertelde hij dat tegen premier Rajoy en de socialistische oppositieleider Alfredo Perez Rubalcaba. De publieke aankondiging werd uitgesteld tot na de Europese verkiezingen om het stemmen niet te beïnvloeden.

Bekijk de abdicatietoespraak van Juan Carlos:

Dictatuur

Carlos is sinds 1975 koning van Spanje. Hij speelde een belangrijke rol in het vormen van een nieuwe democratie in het land, na tientallen jaren militaire dictatuur onder generaal Francisco Franco.

De laatste jaren heeft de 76-jarige Carlos steeds vaker gezondheidsproblemen. In achttien maanden tijd heeft hij vijf operaties gehad. Zijn laatste was eind vorig jaar, toen hij een infectie had aan zijn heupprothese. Hij loopt in het openbaar met krukken of een wandelstok.

Ook is het koningshuis verwikkeld in enkele schandalen. Zo loopt er een strafrechtelijk onderzoek naar zijn dochter Christina en haar man Inaki Urdangarin wegens financiële malversaties.

''Ik ben ervan overtuigd dat dit het beste moment is voor verandering'', zei premier Rajoy. Verder zei hij in de abdicatie het bewijs te zien ''voor de volwassenheid van onze democratie''.

Mannelijke troonopvolger

De 46-jarige kroonprins Felipe de Borbón y Greciais het derde kind van Carlos, nadat hij eerst twee dochters had gekregen. In Spanje is het gebruikelijk dat mannelijke troonopvolgers voorrang krijgen.

In 2004 is Filipe getrouwd met journalist Letizia Ortiz. Samen hebben ze twee dochters.

Abdicatiewet

De Spaanse regering keurt dinsdag de wet goed waarmee koning Juan Carlos zijn troon opgeeft. Het parlement moet nog met de wet instemmen en dan kan de kroonprins snel tot koning Felipe VI worden uitgeroepen.

De nieuwe koning legt daarbij de eed af in het parlement, waar volgens Spaanse media circa 80 procent van de afgevaardigden achter de troonsopvolging staat. Het hele proces duurt volgens Spaanse media hooguit een paar weken.

Wanneer de troonswisseling plaats gaat vinden, is nog niet bekend.

Republiek

Sommigen zien echter in het aftreden van de koning een mooie gelegenheid een referendum te houden over de vraag of Spanje een koninkrijk moet blijven of een republiek moet worden. Actievoerders hebben opgeroepen maandagavond om 20.00 uur op verscheidene plaatsten bijeen te komen om daarvoor te betogen.

Spanje was een republiek van 1873 tot 1874 en van 1931 tot 1939. Vooral de crisis en links extremisme in de laatste republiek leidden tot een burgeroorlog. Die werd gewonnen door de met fascisten heulende generaal Franco.

Hij regeerde als autocraat en herstelde de monarchie in 1947 op papier. In 1969 wees hij Juan Carlos, een kleinzoon van de laatste koning Alfons XIII (1886-1941), aan als toekomstig monarch. Juan Carlos werd na Franco's dood op 22 november 1975 koning.

Profiel Juan Carlos | Profiel kroonprins Felipe | Regeringsleiders reageren op koningschap Juan Carlos